13 Aralık 2010 Pazartesi

ürolojide tani yöntemleri-ürografi,direkt üriner sistem grafisi(düsg)

DIREKT ÜRINER SISTEM GRAFISI ( DÜSG )
En basit üroradyolojik yöntem olup idrar yolunun radyolojik muayenesinin ilk adimidir.Teknik olarak 11-12 torakal vertebra altindan simfizis pubise
kadar bölgeyi içine almalidir. Degerlendirme sirasinda öncelik böbrekler ve idrar yolu bölgelerindedir ve daha sonra diger yumusak doku bölgeleri en son da kemik yapilar dikkate alinir.
Böbreklerin sinirlari görülebildigi için böbreklerin büyüklügü, sayisi , biçimi ve pozisyonu degerlendirilir. Yerlesim olarak böbrekler L1 vertebranin korpusu ile L3-4 vertebralarin alt kenari arasinda bulunur.Alt kutuplari üst kutbuna nazaran kolumna vertebralise daha uzakta bulunur aksi bir durum söz konusu oldugunda alt nali böbrek konjenital anomalisi akla gelir.Böbregin boyutlari kisiden kisiye degismekle beraber yas, seks ve vücut yapisiyla ilgilidir.Böbregin uzun ekseninin uzunlugu yetiskin bir kiside ortalama 12-14 cm. kadardir.Iki yasin üzerindeki çocuklarda böbregin uzun ekseni L 1 in tepesinden L 4 ün tabanina kadar olan mesafe kadardir. Bu uzunluk yetiskinlerde L 2 yüksekliginin 3-4,5 kati kadardir.Böbrek boyutlarindaki bariz farklilik hipoplazik böbrek, kompansatris hipertrofi ve atrofik böbrek durumlarini akla getirir. Normalde böbregin sinirlari düzgündür ve lobule bir böbrek sinirlarinin görülmesi halinde polikistik böbrek hastaligi akla gelir. Böbregin bir kutbunda genisleme görüldügünde böbrek tümörü , kisti veya karbunkülü akla gelir.
idrar yolu bölgesindeki radyopak gölgeler, filim iki boyutlu oldugundan ancak tas süphesinden söz ettirir. Adrenal gland bölgesinde noktavi kalsifikasyonlar nöroblastomayi veya sürrenal tüberkülozunu ima eder. Renal parankimdeki kalsifikasyonlar nefrolitiazisde, böbrek tüberkülozunda, meduller sünger böbrek hastaliklarinda görülür.idrar yolu taslarinin ( ürolitazis) % 90-95 i radyopakdir.Bu radyopasitenin dansitesi tasin muhtemel cinsi hakkinda bize bilgi verebilir.Radyopasitenin en yogun olanindan en düsük olanina göre siralama söyledir; Kalsiyum fosfat, kalsiyum oksalat, kalsiyum amonyumfosfat taslari olup ürikasit ve ksantin taslari radyopak degildirler DüSG de görülmezler.
üriner sisitem bölgelerinde tasla karistirilabilen bazi radyopak görünümleri hatirlamakta fayda vardir. Bunlar;
-Safra taslari
-Mezenter veya retroperitoneal lenf nodu kalsifikasyonu
-Barsak içi yabanci cisimler
-Flebolitler, damar kalsifikasyonlari,damar kesitleri
-Jinekolojik organ kalsifikasyonlari
-Dermoid kist içindeki kemik ve dis gibi dokular
-Tüberküloza ait kalsifikasyonlar
-Tümöre ait kalsifikasyonlar
Uygun teknikle çekilmis filimde psoas kaslarinin sinirlari görülür.Psoas kasinin sinirlari ve böbrek gölgeleri görülemedigi durumlarda perinefritik apse veya hematom söz konusu olabilir.Büyük bir retroperitoneal kitlenin varligi halinde gastrointestinal sisteme ait gaz gölgelerinin medial hatta dogru itilmis oldugu dikkatimizi çeker.
Torakal 10-12 de kostovertebral ve kostatransvers eklemlerin dejenerasyonunun saptanmasi böbrek agrisini taklit eden agrinin açiklanmasina yardim eder.Lumbar vertebralarda ve iliak kemiklerde metastazlar osteoblastikse prostat karsinomasi eger osteolitikse meme, tiroid, akciger ve böbrek tümörleri akla gelir. Asikar spinabifida bulgusu nörojenik mesane hastaliginin sebebinin açiklanmasina yardim eder.
ÜROGRAFI
Böbregin idrar toplayici kanallarini, üreterleri ve mesaneyi fizyolojik olarak su radiografik metodlarla görüntülemek mümkündür.
1-Ekskretuvar ürografi(intravenöz ürografi -UVP)
idrar yolunun çok çesitli lezyonlarini göstermede kullanilir.Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG) si çekildikten sonra, radyopak kontrast madde intravenöz yolla enjekte edilir ve 0,5-1 dakika sonra büyük kismi glomerüllerden filtre edilir ve az bir kismi tubüllerden sekrete olur.Enjekte edilen radyopak maddenin volüm ve hizina ilaveten enjeksiyondan sonra çekilen filimlerin tipine , sayisina ve süresine göre degisen teknikler uygulanir.
Kontrast maddenin glomerüller, peritübüler kapillerler ve tübüllerin içine ulastigi dönemde çekilen böbrek filimine nefrogram fazi denir.Kontrast maddenin enjeksiyonunudan yaklasik 5 dakika sonra papillalar görülmeye baslarki bu durum ürografi fazi baslangicidir.
A-Standart teknik:
DÜSG si çekildikten ve kontrast maddenin yasa göre uygun dozunun enjeksiyonundan sonra belirli araliklarla (5' , 10',20' ve 30') filim çekilir.Yasa göre uygun doz ölçüsü; 1 yasina kadar 7-10 ml,
1-2 yasta 10-12 ml,
2-6 yasta 12-15 ml,
6-12 yasta 15-20 ml ve
12 yastan yukarisinda ve eriskinlerde 20-50 ml
Ortalama 3 tane olan büyük kaliksler vertikal ve horizontal pozisyonlarda görülür. Küçük kaliksler papillanin durumundan dolayi kadeh seklinde görülür.Bazen küçük kaliksler önden görüldügünde yuvarlak görünürler. üreterler peristaltizminden dolayi kesik kesik gözlenir. üreter 1/3 alt bölümünden idrar çok hizli geçtiginden filimlerde tesadüfen görülür.Tüm filimlerde üreter alt uçlarinin görülmesi, vezikoüreteral reflü veya darlik ihtimalini akla getirir.
B-Yüksek Volüm (çift doz,perfüzyon IVP) Teknigi:
Kan üre azot degeri (KUA) 25 mg/dl nin altinda olan hastalara standart teknik, 25-40 mg/dl olanlarda çift doz teknigi ve 40 mg/dl den yukari olanlarda perfüzyon teknigi uygulanir. Fakat fazla sisman olan hastalarda standart teknikle iyi görüntü elde edilemiyecegi için yüksek volüm tekniklerinden biri uygulanir.Bu fazla miktardaki (50- 100 ml) kontrast madde ven içine ya hizli puse tarzinda veya yavas olarak ayni miktar serum fizyolojik veya glikoz içerisine karistirilarak hizli damlalar halinde verilir. Filim çekim araliklari standart teknikteki gibidir.Böbrek ekskresyon fonksiyonu yeterli olmayan hastalarda iyi bir görüntü elde etmek için geç filimler çekilir.
C- Hizli Seri Teknik ( Dakikalik IVP):
Ekskretuvar ürografinin nefrogram fazinda uygulanir, süpheli renovaskuler hipertansiyon durumlarinda yardimci olursada bir tarama testi olarak fazla güvenilirligi yoktur. Bu teknik kontrast maddenin enjeksiyonundan sonra 1,2,3,4,5 inci dakikalarda filimler çekilmesiyle uygulanir. Renovaskuler hipertansiyonu düsündürecek bulgular sunlardir.
-Iki böbregin boyutlarida bariz farkliligin en az 1.5 cm (normalde 0,5-1 cm. kadar farklidir) olmasi
-Bir böbrekte kontrast maddenin ekskresyounuda gecikme
-Geç filimlerde tutulan tarafta kontrast maddenin hiperkonsantrasyonu
-Bir böbrekte süzmenin görülmemesi(RGP de normalse)
-Böbregin bir polünde atrofi veya görülmeme hali
D- Diger Teknikler:
- Radiografik tomografi:Yüksek doz kontrast maddenin kisa süre içerisinde ven içine enjeksiyonundan sonra istenilen düzlemde kesitlerin alinmasi ile nefrotomografi yapilmis olur.Standart radiogramlarda kemik ve feçes gibi ekstrarenal gölgelerle durum muglak oldugunda, böbrek yapilarinin belirginlesmesini saglar.
- Abdominal (üreteral) Basi Teknigi:üreterlerin ve üst toplayici kanallarin daha belirgin görülmesini saglamak amaciyla iki tarafli abdominal bölgeye özel yastiklarla bastirildiginda üreterlerde geçici obstrüksiyon yapilarak kanallarin dolmasi saglanir.

- Geç Filimler:
Kontrast madde verildikten sonra, ayni gün geç saatlarde ( 4,5 veya 8 saat sonra) veya ertesi gün çekilen geç grafiler,obstrüksiyon durumlarinda elde edilen mevcut ürolojik bilgilere katkida bulunur.
- Ayakta Çekilen Filimler:Mobil veya pitotik böbrek tanisi için, IVP nin bir safhasinda ayakta çekilen filimler oldukça yardimci olur.
2- Retrograd Pyelografi (RGP): Sistoskopi ve üreter içine kateter yerlestirilmesini gerekli kilan orta derecede invaziv bir islemdir.Radiopag kontrast madde üreteral kateter vasitasiyla renal toplayici kanallar ve üreter içine verildikten sonra filimler alinir.Ekskretuvar pyelografi tani için yeterli bilgi vermiyorsa ve hastada kontrast maddeye karsi allerjik reaksiyon söz konusu ise RGP gerekli olur.
3-Antegrad Pyelografi:
idrar yolunu görüntülemek gerekli oldugunda, ekskretuvar veya retrograd ürografi basarilamiyor veya kontrendike ise, perkütanöz antegrad pyelografi uygulanir. Bunun için hastanin sirt tarafinda 12.kot altindan uzun spinal ignesiyle böbrek toplayici kanallarinin içine girilerek kontrast madde verilir ve filim çekilir.Eger hastanin nefrostomi tüpü varsa buradan kontrast madde verilerek de yapilabilir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder