13 Aralık 2010 Pazartesi

psikiyatride bilinç,düşünce bozuklukları

BİLİNÇ

Bilinçlilik (Consciousness), kişinin kendini ve çevresinde olup bitenleri doğru algılama, tanıma ve ayırdında olma durumudur. Bilinç, tam ayıklık, uyanıklılıktan, koma ve ölüme değin giden geniş bir spektrumu içerir.

A-Bilinçlilik Bozuklukları

1- Yönelim Bozukluğu (Disorientation): Kişi, yer ve süre algısı bozulmuştur.
2- Bilinç sislenmesi (Clouding of consciousness): Algı ve tutum bozukluklarıyla belirli bilinç karışıklığıdır.
3- Stupor: Çevreyle ilginin kesilmesi, tepki verememe
4- Deliryum (Delirium): Yönelim ve algı bozukluklarıyla (varsanı ve yanılsamalar) belirli, dinginsizlik, korku ve bilinç dağınıklığı durumudur.
5- Koma (Coma): Derin bilinçsizlik durumu
6- Koma vijil (Coma vigil- akinetic nutism): Komada gözler açıktır. Uyaranlara tepki veremez. Ancak, gözler ışık ve görüntüyü izler.
7- Alacakaranlık durumu (Twilight State): Varsanılı bilinç bozukluğu
8-Gündüz düşü(Dreamlike State): Kompleks parsiyel epilepsi ya da psikomotor epilepside görülür.
9- Uykuda gibi olma durumu (Somnolence)

B- Dikkat Bozukluğu

1- Dikkat dağınıklığı (Distractibility): Dikkati bir noktada toplayamama
2- Seçici dikkat eksikliği (Selective inattention)
3- Dikkat artımı (Hypervigilance)
4- Kendinden Geçme (Trance): Hipnoz, dissosiyatif bir durum ya da dinsel bir törende (vecd içinde) görülür.

C-Eğindirim (Telkin) Bozukluğu: Verilen buyruk ya da söylenen sözlere eleştirisiz katılma, paylaşma, etki altında kalma.
1- Uyutum (Hypnosis): Eğindirimle kişinin uyutulması ya da bilincinde değişiklik yapılması
2- Paylaşılmış psikoz (Folie a deux, folie a trois) Ruhsal bozukluğu olan bir kişinin ya da kişilerin etkisinde kalarak, aynı belirtilerin bir başkasında görülmesi.

3.2. COŞKU (Heyecan -Emotion) :

Duygudurum ve duygulanımla ilintili olarak ruhsal, bedensel davranışsal boyutta gözlenen duygudurum ve tepkimelerdir.

A- Duygulanım (Affect): Bir kişinin bir olay, kişi ya da duruma karşı gösterdiği öfke, sevgi, neşe, ağlama ve üzülme gibi tepkimelerdir.
1- Uygun (Appropriate affect) duygulanım
2- Uygunsuz (Inappropriate affect) duygulanım: Bir kişide gözlenen yaşına eğitsel ve ekinsel geçmişine, içinde bulunduğu ortam ve koşullara, düşünme ve konuşmasına uygun düşmeyen duygusal tepkimelerdir.
3- Duygulanım küntlüğü (Blunted affect): Dışa vurulan duygusal tepkimelerde belirgin bir azalma vardır.
4- Tekdüze duygulanım (Flat affect): Konuşma ve davranışları ile duygusal tepkimeleri her durumda aynıdır.
5- Değişken- oynak duygulanım (Labile affect): Duygulanımda görülen birden, hızlı ve sert değişiklikler.
B- Duygudurum (Mizaç- Mood): Bir kişide genelde ya da özelde gözlenen - üzgün, çoşkulu, sıkıntılı, öfkeli, taşkın, neşeli gibi- durumlardır.
1- Hoşa gitmeyen (Dysphoric mood) duygudurum
2- Doğal ( normal, euthymic mood) duygudurum
3- Kabarmış (expansive mood) duygudurum: duygularını, ölçüsüz,sınırsız, denetimsiz dışavurma
4- Huzursuz (irritable) duygudurum
5- Gevşek (labile) duygudurum: Sıkıntı, öfke, çökkünlük ve neşelilik arasında gel-gitler.
6- Yükselmiş (elevated) duygudurum: Olduğundan daha neşeli, daha keyifli olma durumu
7- Öföri (euphoria): Yüksek haz, hoşnutluk, büyüklük duyguları da olabilir (exaltation).
8- Vecd- esrilik (Ecstasy): En yüksek kata ermişlik duygusu
9- Ruhsal çöküntü (depression)
10- Zevk alamama (anhedonia)
11- Yas, keder, elem (Grief or mourning)
12- Duygudurum körlüğü (alexithymia): Bir kişinin içinde bulunduğu duygu durumunu tanıyamama, anlıyamama, algılayamama
C-Diğer Duygulanım Bozuklukları:
1- Sıkıntı - bunaltı (anxiety): Bilinç dışı bir kaynağı vardır.
2- Korku (Fear): Gerçek ve algılanan bir tehlike karşısında duyulan sıkıntı durumu.
3- Ürkü (Phobia): Aslında korkulmaması gereken bir olay, bir durum, bir nesne ile karşılaşmaktan duyulan korku
4- Ajitasyon (Agitation): Aşırı dinginsiz, sıkıntı, bunaltı gerginlik ve öfke durumu
5- Panik (Panic): Benlik (ego) dağılması ile belirli ağır anksiyete
6- Serbest yüzen anksiyete: (Free floating anxiety)
7- Apati (Apathy): Duygulanım küntlüğü, kayıtsızlık, tepkisizlik
8- Ambivalans (Ambivalence): Aynı kişide, aynı anda, aynı nesneye ya da duruma karşı, karşıt düşünce ya da duygulanım
9- Gerginlik (Tension): Otonomik ve motor gerginlikle birlikte bunaltı
10- Utanç (shame) duygusu
11- Suçluluk (guilty) duyguları
12- Boşalma ve dinginliğe kavuşma (abreaction): Acılı bir yaşantının yeniden anlatılması sonucu rahatlama
13- Saldıganlık (aggression): Kin, nefret, duygusuyla sözel ya da fiziksel saldırıda bulunma
14- Ağır yetiyıkımı korkusu (Catastrophic reaction): Daha çok bunamada görülen, basit soruları yanıtlayamayınca gösterilen regresyon, anksiyete ve ajitasyon tepkimeleri

DÜŞÜNCE
Bilimsel düşünceler; nesnel gerçeğe uygun olarak; doğru sözcükler ve uygun tümcelerle düzenli bir mantık zinciri içinde -yazı ya da sözle- ortaya konulur. Olgun ve sağlıklı düşünen bir insanda bilimsel ve deneysel gerçeklere göre soyut düşünme yetisi gelişmiştir. (İkincil süreç= secondary process thinking) düşüncesi egemendir. Benliğe uyumlu (ego syntonic) düşünce psikozlarda görülür. Psikonevrozlarda ise benliğe yabancı (ego dystonic) düşünce ve devinimler vardır.
A-Düşünce Sürecinde Görülen genel Bozukluklar:
1- Ruhsal Bozukluk (mental disorder): Kişinin kendi kendisiyle ya da toplumsal ilişkilerinde, duyuş düşünüş ve algılayışında, davranışlarında gözlenen belirgin bozulma, gerileme, yeti yıkımı.
2- Psikoz (Psychosis): Gerçeği değerlendirme ve gerçeğe uygun davranma yetisinde bozulma
3- Gerçeği değerelendirme yetisinde (reality testing) bozulma: gerçek nesnel uyaranlarla içrel uyaranlar arasında ayırım yapamama, içrel dürtü ve uyaranlara göre algılama, davranma.
4- Birincil süreç düşünme (Primary process thinking): Erken çocukluk çağında, düşte ya da psikozda görülen bilimsel ve deneysel gerçeğe uymayan, büyüsel, somut, neden-sonuç bağıntısı olmayan düşünce.
B-Düşünce Yapısında ve Çağrışımda Bozukluklar:
1- İçe kapanım düşüncesi (autistic thinking)
2- Yeni sözcükler uydurma (neologism)
3- Sözcük salatası (Word salad)
4- Çevresel konuşma (Circumstantiality)
5- Teğet geçme (Tangentiality): Konunun başı ile sonu arasında uyumsuzluk
6- Darmadağınık, dikişsiz konuşma (incoherence)
7- Ne sorulursa sorulsun ilk yanıtta takılma (Perseveration).
8- Anlamsız mırıldanma (verbigeration)
9- Bir konuda yoğunlaşma (Condensation)
10- Çağrışım çözüklüğü (loosing of associations)
11-Düşünce uçuşması (flight of ideas)
12- Uyaklı konuşma (Clang association)
13- Düşünce kopukluğu (Blocking)
14- Düşünce yitimi (mutism) , konuşmama
E-Düşünce İçeriğinde Özgül Bozukluklar
1- Düşünce içeriğinde yoksullaşma
2- Saplantılı, takıntılı düşünce (obsession): Israrlı, inatçı, isteğe ve değer yargılarına aykırı benliğe yabancı takıntılardır (dinsel, cinsel, töresel, sağlık, temizlik ve düzenlilik vb. konular). Bu tür saplantı ve takıntılarla ilgili devinimler de (compulsion) de görülür.
3- Ürkü (fobi): Aslında korkulmaması gereken bir durum, bir olay ya da bir işlevden korku duyma
a- Özgül durumlar (sinek, yılan, böcek v.b.)
b- Sosyal Fobi : Topluma çıkmaktan, konuşma yada bir şey yapmaktan korku duyma
c- Yüksekten (acrophobia)
d- Açık alandan (agorophobia)
e- Ağrıdan (algophobia)
f- Kandan, kırmızıdan (erythrophobia)
g- Kapalı alan (Claustrophobia)
h- Yabancıdan (Xenophobia)
ı- Hayvanlardan (zoofobia) korkuları gibi...
4- Hastalık hastalığı (hipochondriasis)
5- Ben odakçıl (egocentrism) düşünce: Çevrede olup biten olayların kendisiyle ilişkisinin olduğu sanısı
6- Düşünce takılması (preoccupation of thoughts): Öldürme, özkıyım, kötülük görme gibi özgül bir konuya odaklaşma
7- Sanrı (delusion= hezeyan): Kişinin eğitim ve ekinsel konumuna uymayan , tartışma ile düzeltilemeyen yargı bozukluğu.
a- Anlamsız sanrı (bizarre, absurd): Olmasının olanaksızlığı apaçık görülen sanrılar ("Ben Tanrıyım, Uzaylılarla iletişim içideyim v.b.")
b- Kurgulu sanrı (Systematized delusion): Örneğin bir kişi gizli bir örgütçe izlendiğini - kişi ve olayları da işin içine katarak- ortaya koyabilir.
c- Duygudurm ile uyumlu sanrı: Psikotik depresyonda bir hasta ağır suçluluk ya da günahkarlık sanrısı gösterebilir.
d- Duygudurum ile uyumsuz sanrı: Şizofrenik bir hasta izlendiği ya da kötülük göreceğine ilişkin sanrısını anlatırken duygudurumu tekdüze ya da uygunsuzdur.
e- Yok olma, yok edilme (nihilistic) sanrısı
f- Geçimsel çökertilme sanrısı (delusion of poverty)
g-Bedensel sanrı(somatic delusions):Örneğin beyni erimiştir,karaciğer çürümüştür vb
h- Paranoid sanrılar
i- Büyüklük (delusion of grandeur= megalomania)
ii- Kötülük görme ( delusion of persecution)
iii- Aktarım (delusion of reference) sanrıları
ı- Suçluluk, günahkarlık sanrıları (delusion of self- accusation)
j- Denetim sanrısı (delusion of control)
1- Düşünce çalınması
2- Düşünce sokulması
3- Düşünce yayılması
4- Düşüncenin denetlenmesi
k- Kıskançlık, aldatılma sanrısı (delusion of jealousy)
l- Aşık olma sanrısı (Erotomania, De Clerambault complex)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder