12 Aralık 2010 Pazar

lipidler ; doymuş doymamış yağ asitleri,steroidler,kolesterol,safra asidi

LIPIDLER
Baslica karbon, hidrojen ve az miktarda oksijen içeren biyomoleküllerdir. Bazi lipidlerde fosfor, azot ve kükürt bulunabilir. Bu
moleküller suda çözünmezler, buna karsin kloroform, eter, aseton gibi eriticilerde çözünebilirler.Yag asitleri ile ester olusturabilen
lipidler, hidrofobik özellik gösterirler.
 Lipidlerin Fonksiyonlari:
- Enerji kaynagidirlar. Biyolojik oksidasyonlari ile enerji elde edilir.
- Hücre membraninin yapi bilesenleridir.
- Bazi iç organlara desteklik saglarlar
- Vücut isisinin korunmasinda etkilidirler.
- Hücre metabolizmasinda rol alirlar
- Bazi lipid sinifi bilesikler enzim kofaktörleri, elektron tasiyicilari, isik emici pigmentler, hormonlar ve hücre içi ileticiler gibi
degisik fonksiyonlar içerir.
9.2. Lipidlerin Siniflandirilmasi:
1. Yag Asidi ve Türevleri:
a) Doymus yag asitleri
b) Doymamis yag asitleri
c) Yag asidi türevleri
2. Nötral Yaglar (Triaçilgliseroller = Trigliseridler)
3. Fosfolipidler
a) Gliserofosfolipidler (Fosfogliseridler)
b) Sfingofosfolipidler (Sfingomyelinler)
4. Glikolipidler (Glikosfingolipidler)
a) Serebrozidler
b) Gangliozidler
5. Izoprenoid Lipidler
a) Steroller
b) Karotenoidler
1. Yag Asidi ve Türevleri: Yag asitleri yaglarin hidrolizinden elde edilir. Diyetle alinan asiri miktarda karbohidrat ve protein,
yag asitlerine dönüsebilir. Insanlarda yag asidi sentezi bir çok dokuda (karaciger, meme bezleri, yag dokusu ve böbreklerde
gerçeklesir). Yag asitleri, zincir sonlarinda karboksil grubu tasiyan doymus ya da doymamis (bir ya da daha fazla çifte bag içeren)
alifatik hidrokarbonlardir.
a) Doymus Yag Asitleri:
Çifte bag içermezler
Genel formülleri CnH2n+1COOH seklindedir.
Kisa alifatik zincirli doymus yag asitleri sivi halde bulunur
Altidan fazla karbon atomu tasiyan doymus yag asitleri suda çözünmez
Karbon sayilari 3-6 olan yag asitlerine kisa zincirli yag asitleri denir.
Karbon sayilari 6-12 olan yag asitlerine orta zincirli yag asitleri denir.
Karbon sayilari 12’den fazla olan yag asitlerine uzun zincirli yag asitleri denir.
Plazma klesterol ve LDL düzeyinin artmasina neden olurlar.
Kolesterolü arttiran doymus yag asitlerinin en önemli kaynagi et ve süt ürünleridir.
b) Doymamis Yag Asitleri:
Yapilarinda bir ya da daha fazla çifte bag içeren yag asitleridir.
Çifte baglar ê isaretiyle gösterilir.
Karbon atomlarina karboksil grubundaki C atomundan baslayarak numara verilir.
i) Bir Tane Çifte Bag Içeren Yag Asitleri: (Monoenoik Yag Asitleri):
Genel Formül: CnH2n-1COOH
Oleik Asit: wCH3[CH2]7CH = CH[CH2]7COOH
C17H33COOH ya da C18H34O2
8:1:9 ya da C18ê9
ii) Iki Tane Çifte Bag Içeren Yag Asitleri (Dienoik Yag Asitleri):
Genel Formül: CnH2n-3COOH
Linoleik Asit: wCH3[CH2]4CH =CHCH2CH= CH[CH2]7COOH
C17H31COOH ya da C18H32O2
18:2:9,12 ya da C18 ê 9,12
iii) Üç Tane Çifte Bag Içeren Yag Asitleri (Trienoik Asitler):
Genel Formül: CnH2n-5COOH
Linolenik Asit: wCH3CH2CH =CHCH2CH= CHCH2CH =CH[CH2]7COOH
C17H29COOH ya da C18H30O2
18:3:9,12,15 ya da C18 ê 9, 12, 15
Doymamis yag asitleri plazma kolesterol ve LDL düzeyini azaltir.
c) Yag Asidi Türevleri:
Mumlar (Wax = parafin): Yüksek karbonlu alkollerin yüksek karbonlu yag asitleri ile olusturduklari esterlerdir.
Prostoglandinler, Lökotrienler ve Tromboksanlar arasidonik asitten olusur.
® Prostoglandinler (PGE, PGF)
Fosfolipidler® Arasidonik asitler ® Tromboksan
® Lökotrienler (LTA, LTB, LTC, LTD)
Prostoglandinler, lökotrienler ve tromboksanlar (Eikozanoidler);
Omurgali dokularinda hormon benzeri etkiler gösterirler
Hormonlardan farkli olarak dokular arasinda kan yoluyla tasinamazlar
Buluduklari dokularda etkilidirler
Doku hasari ya da hastalik ile ilgili, inflamasyon, ates ve agri olusumlarinda, pihtilasmada ve kan basincinin düzenlenmesinde ve mide
asidi salgilanmasinda rol alirlar.
Prostoglandinler, hücre içi mesajci molekül olan cAMP’nin sentezini düzenler, düz kaslarin kasilmasini saglar, kan basincini düsürür.
Lökotrienler; düz kaslarin ve bronslarin kasilmasini saglar, polimorfonüklear lökositlerin kemotaksisini arttirir
Tromboksanlar; pihti olusumuna katilirlar ve pihtilasma olan bölgeye kan akimini azaltirlar.
2. Nötral Yaglar (Triaçilgliseroller = Trigliseridler): Gliserolun üç alkol grubunun yag asitleri ile esterlesmesi sonucu olusur.
Gliserolun üç alkol grubunda ayni cins yag asitleri bulunursa basit yaglar, farkli yag asitleri bulunursa mikst yaglar adini alir.
Monogliserid: Gliserolün 1 alkol grubu yag asidi ile esterlesir.
Digliserid: Gliserolün 2 alkol grubu yag asidi ile esterlesir.
Trigliserid: Omurgalilarda adipositler içerisinde depo edilirler. Doymamis yag asidi içeren trigliseridlerde çift baglara oksijen
girerek peroksitler olusabilir. Trigliseridler asit ve alkalilerle hidrolizeolur ve 3 yag asidi ve gliserol olusur. Hidroliz alkali
(KOH ya da NaOH) ile yapilirsa sabunlar (yag asitlerinin Na ya da K tuzlari) olusur.
3. Fosfolipidler:
a) Gliserofosfolipdler (Fosfogliseridler): Gliserolun iki alkol grubunun birer yag asidi diger alkol grubunun ise bir fosforik
asit ile esterlesmesi sonucu olusur. Fosfogliseridler, fosforik aside eklenen bilesenlere böre adlandirilirlar [Kolin ® fosfatidil
kolin (lesitin), etanolamin ® fosfatidil etanolamin (kefalin), Fosfatidil gliserol ® kardiolipinŒ]
b) Sfingofosfolipidler (Sfingomyelinler): Gliserol yerine sfingozin içerirler. Sfingozinin amino grubunun bir yag asidi ile
amid bagi yapmasi sonucu seramid olusur
4. Glikolipidler (Glikosfingolipidler): Karbohidrat içeren lipidlerdir. Yapilarinda gliserol ve fosfat bulunmaz.
a) Serebrozidler: Seramid molekülünün 18. C’unun OH grubuna tek bir seker molekülü baglanir. Galaktoz bagli seramidler,
sinir dokusu hücrelerinin plazma membranlarinda bulunur. Glukoz bagli seramidler, sinir dokusu haricindeki hücrelerin
plazma membranlarinda bulunurlar.
b) Gangliozidler: Seramid molekülüne birden fazla seker baglanir. Insan beynindeki gri maddesindeki hücrelerin yaklasik
%6’sini olusturur. Uç seker molekülü sialik asittir.
5.Izoprenoid Lipidler: Kapali formülleri C5H8 olan izopren birimlerin kondansasyonu ile olusmuslardir. Izopren bilesiklerden
türeyen maddelere izoprenoidler adi verilir. Iki izopren birimin kondansasyonu ile terpenler olusur. Alti izopren birimin birlesmesi ile
skualen olusur.
Koenzim Q yapisinda 10 izopren birimi vardir.
Dolikol?, hayvanlarda 17-21 izopren birimi tasir.
Dogal kauçuk izopren birimlerinin dogrusal polimeridir.
Vitamin K ve E yapilarinda izopren birimleri tasir.
a) Karotenoidler:
Bitkisel kaynakli renkli lipidlerdir.
Karotenoidlerin oksijen tasimayan sekilleri karotenlerdir
Karotenler, 8 izopren birimlerinden olusur ve a-, b- ve d- sekilleri vardir.
A vitamininin ön maddesi b-karotendir.
Ksantofiller, karotenoidlerin hidroksil ya da keto türevleridir.
b) Steroidler:
Ortak yapilari steran halkasi adi verilen üç tanesi altili, bir tanesi besli olan dört halkali bir sistemdir. Steran halkasinda
halkalar A, B, C, D ile simgelenir. Genellikle üçüncü karbonda hidroksil (–OH) ya da keto (= O) grubu bulunur. 10 ve 13.
karbonlarda metil (CH3) grubu bulunur. 17. karbonda 2-10 karbonlu bir yan zincir ya da sadece hidroksil veya keto grubu
bulunur. Steroidler 17. karbondaki takiya göre siniflandirilirlar:
8 C’lu yan zinciri olanlar® kolesterol
9 C’lu yan zinciri olanlar ® ergosterol
5 C’lu ve karboksilli yan zinciri olanlar ® safra asitleri
4 C’lu yan zinciri olanlar ® dijitoksan
2 C’lu yan zinciri olanlar ® asetil (COCH3) grubu tasiyan progesteron
oksiasetil (COCH2.OH) grubu tasiyan adrenal steroidleri
17 C’da =O ya da –OH grubu tasiyanlar® androjenler ve östrojenler
Kolesterol: Insan safrasinda, beyin, sinir sistemi ve böbrek üstü bezlerinde yogun olarak bulunur. Safra asitlerinin, D
vitamininin, progesteron, kortizol, testosteron ve östrojenler gibi steroid hormonlarinin ön maddesidir. Yag asitlerinin
transportunda rol alir. Hücre membranlarinin yapisal elemanidir. Eksojen ve endojen kaynaklidir.
Kolesterol Biyosentezi:
En önemli organ karacigerdir
Bes asamada sentezlenir: Aseti CoA’dan mevolonat sentezlenir.
Mevalonattan 5 C’lu izoprenoid birimleri olusur.
Alti izoprenoid biriminin biriminin birlesmesi ile skualen olusur.
Skualen lanosterol’e dönüsür.
Lanosterol’den kolesterol olusur.
Safra Asitleri: Kolesterolden elde edilen kolanik asidin hidroksilli türevleridir. Yaglarin ve yagda eriyen vitaminlerin
sindirimini kolaylastirir. Barsak motilitesini arttirirlar. Safra, içinde kolesterolü muhafaza ederek çökmesini önler.
Steroid Hormonlar: Öncü bilesikleri kolesteroldür. Adrenal kortekste glukokortikoidler (kortizol), mineralokortikoidler
(aldosteron), cinsiyet hormonlari; testiste, testosteron, graf foliküllerde östrojenler; korpus luteumda progesteron sentezlenir

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder