12 Aralık 2010 Pazar

endokrin sistem

ENDOKRIN SISTEM BIYOKIMYASI:
Saglikli bir organizmada organlar fonksiyonlarini düzenli bir sekilde yaparlar. Organlar arasindaki koordinasyonu saglayan iki sistem
vardir: Sinir sistemi ve endokrin sistem. Gerek sinir sisteminde, gerekse endokrin sistemde organlar arasinda, haberlesmeyi saglayan
hücre disi kimyasal mesajcilar bulunur. Sinir sisteminde haberlesmeyi saglayan mesajcilar, nörotransmitterlerdir. Endokrin sistemde
ise haberlesmeyi saglayan, hücre disi kimyasal mesajcilar olan hormonlardir. Endokrin bezlerden (hipotalamus, hipofiz, tiroid,
adrenal medulla, pankreas, testis ve ovaryumlardan) ve diger bazi dokulardan (timus) sentezlenen, kan yoluyla tüm dokulara
yayilan, kendisine özgü etkisini sadece reseptörlerinin bulundugu hedef dokuda gösterebilen maddelere hormon denir. Hormonlar
vücutta depo edilmeyen molekülleridir.
Vücuttaki bütün hormonlar hedef hücrelerde yer alan spesifik reseptörlerinebaglanarak etki ederler. Hormonlarin baglandigi reseptöler
hücre içinde ya da hücre disinda olabilir. Peptid ve amin hormonlari hücre membranini kolayca geçemezler. Bu nedenle bu
hormonlarin reseptörleri hedef hücrelerin yüzeyinde bulunur. Bu hormonlarin hücre yüzeylerindekireseptörleri ile etiklesimleri,
hücre içi haberci (ikinci mesajci) moleküllerin olusumuna neden olmaktadir. cAMP, diaçilgliserol (DAG), fosfatidilinositoltrifosfat
(IP3), cGMP ve Ca+2 hücre içi haberci molekülleridir. Ikinci mesajcilar hormon reseptöründen aldiklari sinyali hücre içerisinde bazi
enzim ya da moleküler sistemlere aktarirlar. Ikinci mesajcilar ayni zamanda spesifik bir genin ya da bir gen setinin
proteinlere translasyonundaki enzimatik tepkimeleri düzenler.
Hormonlarin görevleri:
· Somatik ve üreme organlarinin gelismelerini saglamak
· Vücudun su ve elektrolit dengesini ayarlamak
· Merkezi sinir sistemi ile organmlar arasindaki iliskileri düzenlemek
· Hücre membrani permeabilitesini düzenlemek.
Hormonlari Siniflandirilmasi:
Yapisal Özelliklerine Göre:
1. Peptit hormonlar: 3-200 amino asit dizisine sahip hormonlardir. Hipotalamus ve hipofizden salgilanan tüm hormonlar,
insülin, glukagon ve somatostatin bu gruptadir.
2. Amin hormonlar: Tirozin amino asidinden türevlenen düsük molekül agirlikli hormonlardir. Adrenal medullanin epinefrin ve
nor epinefrin hormonlari ile tiroid hormonlari bu gruptadir.
3. Steroid hormonlar: Kolesterolden bir dizi enzimatik tepkime sonucu sentez edilen hormonlardir. Androjen ve östrojen bu
gruptadir.
4. Eikosanoidler: Arasidonik asitten türevlenirler. Prostoglandinler, Lökotrienler ve tromboksanlar olmak üzere üç alt grubu vardir.
Baglandiklari Reseptörlerine Göre
1. Hücre içi reseptörlerine baglanan hormonlar (glukokortikoidler, androjenler, mineralokortikoidler, östrojenler, progestern,
T3, T4): reseptörleri hücre iiçnde ya da çekirdekte yer alir. Bu hormonlar, spesifik genlerin ekspresyonlarini degistirerek
gen transkripsiyonunu etkiler.
2. Hücre yüzey reseptörlerine baglananlar
a) Ikinci mesajcisi cAMP olan hormonlar (ACTH, FSH, TSH, hCG, MSH, LPH, Angiotensin, ADH, PTH, Kalsitonin,
Glukagon, Somatostatin): adenilat siklazi aktive ederlerŒ.
b) Ikinci mesajcisi Ca+2 ve/veya fosfatidilinositoller olan hormonlar (Vazopressin, TRH, adrenerjik katekolaminler, Asetil kolin):
Ca+2 bagimli enzimlerin aktivasyonuna neden olurlar.
c) Mesajcisi bilinmeyenler (Insülin, GH, PRL, Oksitosin)
Peptid Hormonlar: Birer peptid hormonu olan insülin, glukagon ve somatostatin pankreas Langerhans adaciklarindaki
özellesmis hücrelerden salgilanir. a hücreleri glukagon, b hücreleri insülin, d hücreleri somatostatin üretir.
Insülin: Iki polipeptid zincirinden olusmus küçük bir proteindir. Insülin karbohidrat metabolizmasi üzerine kan glukoz düzeyini
azaltarak etki eder. Insülin salgilanmasinin yetersiz oldugu kosullarda hiperglisemi ve glikozüri görülür. Protein metabolizmasi
üzerine anabolik etkisi olan insülin, protein sentezini uyarir ve protein yiklimini baskilar. Ayni zamanda RNA ve DNA sentezini
arttiran insülin, hücre çogalmasini, büyümei ve farklilasmayi uyarir.
Glukagon: 29 amino asitlik tek zincirli bir polipeptittir. Glukagon, insüilne antagonist (karsit) bir etkiyle karacigerde
glukoneogenez ve glikojenalizi hizlandirarak kan seker düzeyini arttirir.
Somatostatin: 14 amino asitten meydana gelmistir. Pankreasta insülin ve glukagon sentezini inhibe eder.
Amin Hormonlar: Tirozin amino asidinden türevlenen amin hormonlari, adrenal medullada merkezi sinir sitemi uyarisina yanit
olarak sentezlenirler ve katekolaminler adini alirlar. Bu grupta epinefrin, norepinefrin, dopa ve dopamin bulunur. Katekolaminler,
biyolojik etkilerini hedef hücre membranlarinda kendilerine özgün reseptörleri ile birleserek ortaya koyarlar. Vücudun stress, asiri
soguk, hipoglisemi, korku ve heyecen gibi fiziksel ve duygusal degisimler gibi normal disi kosullara uyum göstermesi, katekolamin
sentezi ile olur. Katekolaminler, emnerji saglayan maddelerin kana geçislerine ve iskelet kasi, kalp ve beyinin öncelikli olarak
kanlanmasina olanak saglar. Epinefrin karacigerde glikojenalizi ve glukoneogenezi uyararak kan seker düzeyini yükseltir. Ayni
zamanda epinefrin, kalp kasinin kasilmasini ve kalp debisinin artmasini saglayarak kan basinci ve nabiz artisinda rol oynar.
Steroid Hormonlar: En önemli steroid hormonlar, adrenokortikal hormonlar, cinsiyet hormonlari (androjenler ve östrojenler) ve
vitamin D kaynakli hormonlardir. Vücutta baslica overler, testisler ve surrenal kortekste sentezlenir. Adrenokortikal hormonlar,
böbreklerin üst kisimlarinda bulunan adrenal bez hücreleri tarafindan sentezlenir. Hipotalamustan sentezlenen kortikotropin
serbestleyen hormon, ön hipofizden kan dolasimina kortikotropin salinimini uyarir. Kortikotropin, adrenal korteksten
kortikosteroid hormonlarin sentezlenmesini indükler. Adrenal kortekste glukokortikoidler ve mineralokortikoidler olmak üzere
iki tip kortikosteroid hormon vardir. Insan temel glukokortikoidi olan kortizol, spesifik olarak kan glukozunu ve karaciger glikojenini
arttirir. Kortizol insülinsalinimini baskilayarak, periferak dokular tarafindan glukoz ve amino asitlerin alinmasini inhibe ederek ve
glikozun karacigerde sentezini arttirarak etkili olur. Kortizolun asiri salinmasi protein katabolizmasini arttirirken lipolizi uyararak
vücudun bazi bölgelerinde, özellikle yüz, beden ve boyunun arka kisimlarinda lipogeneze yol açabilmektedir. Glukokortikoidler
anti inflamatuar ve immunosupressif etki gösterdigi için hücresel bagisikligi bozmaktadir.
Insanda en aktif ve fizyolojik olarak en etkin mineralokortikoid, aldosterondur. Ekstrasellüler sivinin temel düzenleyicisi olan
aldosteron, Na ve K metabolizmasini atkileyen en önemli hormondur. Na geri emilimini ve K atilimini arttirir. Androjenler
(testosteron) ve östrojenler, testis ve ovaryumdan sentezlenir. Bu hormonlar, cinsel gelisimi, cinsel davranislari ve diger
üreme fonksiyonlarini etkiler. Vitamin D’den türevlenen steroid hormonlar, Ca+2 ve fosfat alinimini ve metabolizmasini
düzenlerler ve kemiklerde kalsiyum fosfat olusunmunu saglarlar.
Tiroid Hormonlar: Tiroid hormonlari hipotalamusun tirotropin serbestleyen hormonu salgilamasiyla sentezlenir. Tirotropin
serbestleyen hormon, ön hipofizden tirotropin salgilanmasini uyarir. Tirotropin de tiroid bezini uyararak T3 ve T4 hormonlarinin
salinmasini uyarir. Bu hormonlar genel metabolik aktivitenin denetiminden sorumludurlar. Özellikle karaciger ve kasta enerji
üreten metabolizmalari uyarirlar.
1. Genel Metabolizma Üüzerine Etkileri: Enerji ile iliskili enzimleri kodlayan genleri aktive ederek vücudun bazal metabolik
hiziniŒ arttirirlar. Kabaca, tiroid hormonlari, ATP dönüsümünü uyararak hücresel metabolik hizi etkiler.
2. Karbohidrat Metabolizmasi Üzerine Etkileri: Tiroid hormonlari barsaklardan glukoz emilimini arttirir. Glikojen
depolarindan katekolaminler tarafindan uyarilan glukoz salinimini arttirmakta ve insülinin hepatik yikimini
etkilemektedir. Hipotiroidide gözlenen hipoglisemi, karaciger tarafindan insülinin artmis yikimi ile açiklanabilir.
3. Yag Metabolizmasi Üzerine Etkileri: Lipaz aktivitesini uyararak yag dokusundan serbest yag asitlerinin açiga çikslarini arttirir.
Tiroid hormonlari, yag asitlerinin oksidasyonunu hizlandirir ve serun trigliserid düzeylerini azaltir.Kolesterolün barsaklardan
emilimini azaltarak serum düzeyini düsürürler.
4. Büyümeye Olan Etkileri: Hipofize dogrudan etki ederek büyüme hormonu sentezini hizlandirirlar. Bu hormonlar ayni zamanda
RNA ve DNA sentezini hizlandirirlar. Büyümenin hizli oldugu dönemde bu hormonlar, kemik büyümesi, iskeletin
olgunlasmasi ve beyinin büyümesi için gereklidir.
Hücre Çekirdegindeki Reseptörüne Baglanarak Etki Eden Hormonlar
HormonKaynakEn Önemli EtkisiProgesteron Östradiol Testosteron Kortizol Aldosteron T3,T4Ovaryum Ovaryum, Plasenta Testis Adrenal korteks Adrenal korteks TiroidÜreme organlarini etkiler Uterusun ve diger disi cinsiyet organlarinin farklilasmasi Erkek cinsiyet özelliklerinin veorganlarinin gelisimi Karbohidrat, lipid ve protein metabolizmasi üzerien etkili Su ve iyon dengesinin korunmasi Glikoz gibi enerji üreten metabolizmalarin uyarilmasi;  Bazal metabolik hizin arttirilmasiTablo 10.2.Hücre Yüzey Reseptörüne Baglanarak Etki Eden Hormonlar
HormonKaynakEn Önemli EtkisiEpinefrinAdrenal medullaKan basinci ve nabiz artisi Kan sekeri düzeyinin yükselmesi Kalp kasinin yükselmesiNorepinefrinAdrenal medullaArteriollerin kasilmasiGlukagonPankreas a hücreleriGlukoz sentezinin uyarilmasi ve glikojen yikimiInsülinPankreas b hücreleriKan glukoz düzeyinin azaltilmasi Kas hücrelerine glukoz aliniminin uyarilmasi Karbohidrat katabolizmasi Protein metabolizmasiAdrenokortikotrop Hormon (ACTH)Ön hipofizYag dokusunda lipid hidrolizi Adrenal korteksin kortizo ve aldosteron sentezlemek için uyarilmasiFolikül uyarici Hormon (FSH)Ön hipofizOositlerin ve foliküllerin gelisiminin uyarilmasi Foliküllerden östrojen senteziLuteinizan hormon (LH)Ön hipofizOositlerin olgunlasmasi Foliküllerden östrojen ve progesteron salgilanmasi Tiroid uyaran hormon (TSH)Ön hipofizTiroid hücrelerden tiroksin salinimiParatiroid hormonParatiroidKan Ca+2 artisi, K azalisiVazopressin (antidiüretik hormon) (ADH)Arka hipofizBöbreklerde su geri emilimi Küçük kan damarlarinin kasilmasi Kan basinci artisiProlaktinÖn hipofizLaktasyon baslamasi ve devamliligiSomatotropinÖn hipofizIskelet büyüme hizi ve vücut agirligindaki artisin kontrolüOksitosinArka hipofizUterus ve düz kas kasilmasi

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder