13 Aralık 2010 Pazartesi

BENLİĞİN SAVUNMA DÜZENEKLERİ > psikiyatri ders notları

BENLİĞİN SAVUNMA DÜZENEKLERİ


İçten gelen (intra psişik), ya da dıştan gelen zorlarla (stres) bunaltıya düşen kişinin benliği (egosu) bunaltıdan kurtulmak, ruhsal dengesini ( psişik homoestazis) korumak için bir dizi savunma düzenekleri geliştirir. Bu düzenekler bilinç dışı süreçler olup; kişinin temel kalıtımsal ve dirimsel yapısı, ruhsal-cinsel-toplumsal gelişme ve olgunlaşma düzeyi, engele dayanma gücü, ya da güçsüzlüğü ile yakından ilgilidir. Bir başka deyişle yoğun ve sürekli kullanılan düzenekler bir kişinin kişilik özelliğini belirler.

OLGUNLAŞMAMIŞ -DERİN ÖZSEVER (NARSİSİSTİK)- SAVUNMALAR

1- Bastırma (repression-refoulement): Diğer düzeneklere temel olan bastırma ile; istenmeyen, acı veren, dürtü, anı ve deneyimler bilinç dışına itilerek saklanır. 2- Yadsıma (İnkar, denial, denegation): Benlik için tehlikeli, bunaltı doğuran bir gerçeğin yoksayılması, yadsınmasıdır.
3- Yansıtma (projection): Bilinç dışına atılan kimi duygu, dürtü ya da yaşantıların başkalarının üstüne atılması, ya da dışardan kendisine yönetiliyormuş gibi algılanmasıdır. Paranoid sanrılarda örneği çoktur.
4- Gerileme (regression): Ulaşılmış bir dönemin özelliklerinden daha geri, çocuksu davranış özellikleri göstermedir. Şizofrenik psikozlarda erişkin bir insan, bebeksi davranışlar gösterebilir.
5- İçe-atım (Introjection): Bir başka kişinin tüm varlığının ya da bir parçasının benliğin içine alınmasıdır.
6- Bölünme (splitting): İçe atılmış bir nesnenin olumlu ya da olumsuz yanlarından iki -ya da daha çok- ayrı kişi gibi ayrışarak benliğin bölünmesidir. Bir kişi aynı anda hem hasta, hem doktoru, hem sevgilisi gibi kendi kendisiyle konuşur, tartışır.
7- Çarpıtma (distortion): Nesnel gerçeğin değiştirilmesi, olayların çarpıtılmasıdır.
8- Blok (blocking): Düşünce kopukluğu
9- Şizoid düşlem (schizoid fantasy): Gerçekleşmeyecek, gerçeğe aykırı düşlemler.
NÖROTİK SAVUNMALAR

1- Saplanma (Fixation): Gelişme dönemlerine özgü kimi davranışların korunarak ileriki yaşlarda da sürdürülmesidir.
2- Çözülme (Dissociation): Histerik nevrozlarda; unutma (amnesia), uyurgezerlik (somnambulism), çoğul kişilik (multiple personality), büyük histerik bayılmalar, çıldırı (folie-hysterique), varsanılar (hallucinations) gibi örnekleri vardır.
3- Döndürme (conversion): Histerik nevrozlarda; inmeler (monopleji, hemipleji, parapleji), yürüyememe (abasia), ayakta duramama (astasia), kaskatı kesilme (opistotonus), kas gevşekliği (cataplexy), bel bükülmesi (kamptokormi), boyun çarpılması (tortikolis), ses kesilmesi (afoni), dil tutulması, seyirce (tik), değişik duyu bozuklukları ve nörovejetatif belirtiler sayılabilir.
4- Yer değiştirme (displacement): Bir dürtünün asıl nesnesinden başka bir nesneye yöneltilmesidir. Fobik ve obsessif-kompulsif nevrozlarda olduğu gibi.
5- Yap-boz (undoing): Bilinç dışı, birbirine karşıt dürtülerin etkisiyle birbirine karşıt duygu ve davranışları aynı anda gösterme. Havagazını açıp kapama gibi.
6- Karşıt tepkiler kurma (reaction-formation): Bilinç dışı yasak dürtülerin, tam karşıtı tepkimeler. Kin, nefret ve öfkeye karşı saygılı, sevecen ve nazik davranma gibi.
7- Yalıtma (isolation): Acı veren yaşantıları anımsamakla birlikte eşdeğer duyusal tepkilerde bulunmama. Karşılaştığı çok acı ağır bir kazayı anlatırken kendisiyle ilgisi yokmuş gibi davranma.
8- Kendine yöneltme (turning toward one's self): Öfke ve saldırganlık dürtüleriyle kendini yaralama, özkıyım.
9- Eyleme vuruk davranış (acting-out): Bilinç dışı bir dürtünün etkisiyle gösterilen uygunsuz davranışlar. Evden kaçma, sağaltıma karşı davranma gibi.
10- Edilgen-saldırgan davranış (passive-aggressive behavior): Öfke ve saldırganlık dürtülerini dolaylı ve edilgen bir biçimde tepkiye dönüştürme. Suya gidip testiyi kırma gibi.
11- Dışarıda tutma (externalization): Kendi sorun ve iç çatışmalarını bastırıp, çevresel olay ve sorunlarla uğraşma. Ya da kendi yetersizliklerini dışarda arama (yansıtmadan ayrı olarak)
12- Özdeşim (Identification): Gelişme çağında beğendiğimiz, saygı duyduğumuz kişilerin kimi özelliklerini alarak benliğimize katarız.
13- Yansıtmalı özdeşim (projective identification): Olması istenen özellikler ana-babaya yansıtılarak, onlarda varsayarak özdeşim yapma.
14- Ussallaştırma (rationalization): Kendimizle ilgili yanlışlara aksaklıklara benliğimizi rahatlatacak açıklama ya da özürler bulma (mantığa bürünme)
15- Anlıksallaştırma (Intellectualization): Dışarıda tutma ve ussallaştırmada olduğu gibi, benlik için acı gelen olaylar yerine yapay, ekinsel, yüzeysel, tanımsal açıklamalara yönelme.
16- Somutlaştırma (Concretization): Nedenini bilmediğimiz iç çatışmaların yarattığı bunaltıyı, somut, bilinen, yalın olaylarla açıklama eğilimi.
17- Hastalık Hastalığı (Hypochondriasis): Gerçekte bedensel bir hastalığı olmamasına karşın, bedensel bir hastalığı varmışcasına hastalık saplantısı. 18- Bedenselleştirme (somatization): Ruhsal çatışma ve sorunları organ yakınmaları biçiminde ortaya koyma.
19- Cinselleştirme (sexualization): Cinsellikle ilgili olmayan sorunları bile cinsel sorunlara kaydırma.
20- Düşkurma (fantasy): Gerçeğe uysun, uymasın düşleme dalma eğilimi.
21- Denetleme (Controlling): Sürekli olarak kendini ve davranışlarını denetim altına alma eğilimi.


OLGUN SAVUNMALAR

Olgun bir insan, kendiyle barışık, iç çatışmalarını en aza indirebilmiş, engellenme eşiği yüksek, olgunlaşmamış ve nörötik savunma düzenekleri yerine; sağlıklı çözümler ve savunma düzenekleri geliştirebilmiş kişidir. Bu düzeneklere örnek olarak:
1- Yüceleştirme (sublimation): Bilinç dışı istek ve dürtülerini toplumsal değeryargı ve törelere uygun bir biçimde, kendine ve topluma yararlı uğraş ve çabalarla olumlu sonuçlara eriştirmedir. Yazında, sanatta, bilimde, yönetimde başarılı olmuş kişilerde olduğu gibi.
2- Bastırma (suppression): Bilinçli ya da yarıbilinçli kararlarla bilinçdışı dürtü ve çatışmalarını bekletebilme, erteleyebilme yetisi.
3- Kişisel zevklerden arınma (ascetism): Haz ilkesi yerine, gerçeklik ilkesini egemen kılabilme.
4- Bekleyebilme (anticipation): "Ne itersem, ne zaman istersem, isterim" değil, istek ve gereksinimlerini bekletebilme, erteleyebilme, koşullar uygun değilse vazgeçebilme.
5- Güldürü yetisi (mizah-humor): Kendi yanlışlarını görebilme, olayları ince bir espriyle eleştirebilme, güldürebilme, gülebilme yetisi.
6- Başkalarını düşünme (altruism): Kendi gibi diğer kişilerin hak ve özgürlüklerine saygılı olma. Katı bir bencillik yerine elseverlik, elindeki değerlerine paylaşabilme.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder