12 Aralık 2010 Pazar

anatomi -diensefelon(thalamus,hipotalamus,epitalamus,methatalamus)

DIENCEPHALON (ARA BEYİN):
Mesencephalon ile telencephalon (beyin hemisferleri) arasında yer alır. Üçüncü karıncığın yan sınırlarını oluşturur.

 YERLEŞİMİ:
Bir beyni bütün halinde yerinden çıkarıp incelersek; diencephalon’un yalnızca alt yüzünü ve burada bulunan chiasma opticum, tr. opticus, infundibulum, tuber cinereum ve corpus mamillare adlı oluşumları görebiliriz. Üst ve yan yüzler beyin hemisferlerince çevrilidir. Corpus callosum çıkarılırsa üst yüzüne ulaşılır. Üst yüz, yan ventriküllerin orta bölümünün tabanını oluşturduğu için burada plexus choroideus ve fornix görülür.

Komşulukları:            Dış yüz:            Telencephalon’a ait olan capsula interna ile devam eder.

                                   İç yüz:              Üçüncü karıncığın yan duvarını oluşturur. Bu yüzün üst yarısı thalamus; alt yarısı ise hypothalamus tarafından şekillendirilir. İkisi arasındaki ayırımı belirleyen oluşum, önden-arkaya ve yukarıdan-aşağıya eğik olarak seyreden sulcus hypothalamicus’dur.

                                   Üst sınır: Chiasma opticum - for. interventriculare hattı ile;

                                    Alt sınır: Commissura post. - corpus mamillare hattı ile belirlenir.

DIENCEPHALON’UN BÖLÜMLERİ:

I- Pars dorsalis diencephali ®1. Epithalamus, 2. Metathalamus, 3. Thalamus (thalamus dorsalis)

II- Pars ventralis diencephali ®1. Thalamus ventralis (subthalamus), 2. Hypothalamus

I-1. Epithalamus: Thalamus’un arka-üst kısmındadır. Trigonum habenulae, gl. pinealis (corpus pineale) ve commissura posterior’dan (commissura epithalamica) oluşur.

& Trigonum habenulae: Colliculus superior’un (mesencephalon) ön-üst, stria medullaris thalami’nin arka ucunda yer alan, sulcus habenularis ile çevrelenen üçgen alandır.
Habenula (ince şerit-dizgincik): Trigonum habenulae’nın ortasında yer alan kabartılı alan; stria medullaris thalami’nin genişlemiş bölümü

            Nucc. habenularis: Trigonum habenulae’nın derininde yer alan çekirdekler

               Nucc. habenulae medialis

               Nucc. habenulae lateralis  ® (koku refleksi ile ilgili)

 Afferentleri: Stria medullaris thalami yolu ile corpus amygdaloideum’dan; + fornix yolu ile formatio hippocampi’den gelir.

 Commissura habenularum: Stria medullaris thalami yolu ile gelen liflerin orta çizgiyi geçerek çaprazlaşan bölümü. Sag ve sol habenula çekirdeklerini birleştirir.

 Efferentleri (Çekirdeklerden çikan lifler): Tr. habenulointerpeduncularis (fasciculus retroflexus = Meynert demeti) yolu ile nuc. interpeduncularis’e; + tectum mesencephali’ye; + formatio reticularis mesencephalici’ye; thalamus’a gider.

 Fonksiyon: Sindirim sistemi hareketleri + tükrük bezi salgısı ì.
& Corpus pineale (gl. pinealis, çam kozalağı) = Epiphysis cerebri: 5-8 mm, koni şekilli içsalgılı bezdir. Colliculus superior’lar, - pulvinar thalami - splenium corporis callosi arasındadır. Bezi diencephalona bağlayan sapın üst kısmı commissura habenulorum ile; alt kısmı commissura posterior ile birleşir.
Yapısı: Corpus pineale + sapı 3. karıncığı döşeyen epandim hücrelerince oluşturulur. Sinir hücresi içermez.. Serotonin, dolaylı olarak melatonin salgılanmasından sorumlu olan pinealosit hücrelerinden zengindir. Bu maddelerin salınması simpatik aktivitenin artmasıyla inhibe edilir. Simpatik etki olmayınca (karanlıkta) salgıları artar.

 Salgının etki mekanizması: Ya doğrudan ya da hypothalamus’a inhibisyon yolu ile hipofiz, pankreas (Langerhans adacıkları), paratiroid ve suprarenal bezler ile ovarium (testis) üzerine inhibe edici etkiye sahiptir.

 M Acervulus cerebri (= corpora arenacea = beyin kumu = brain sand): Yaşın ilerlemesiyle gl. pinealis içinde kalsifikasyon odaklarının belirmesi. Genellikle 16 yaştan itibaren görülmeye başlanır ve kranial grafi çekimlerinde orta hattın belirlenmesinde kolaylık sağlar.

 [ışık è retina è hypothalamus’un nuc. suprachiasmaticus’u è formatio reticularis (mesencephalon) è tr. reticulospinalis yolu ile medulla spinalis è simpatik çekirdekler è preganglionik lifler yolu ile ganglion cervicale superius è nn. conarii yolu ile gl. pinealis]

 Pineal bezin harabiyetine neden olan tümörler bezin inhibitör etkilerinin ortadan kalkmasına yol açarlar. Bu durumda pubertas precox denilen, sekonder cinsiyet karakterlerinin zamanından erken gelişmesi ortaya çıkar.

            Uzun süreli uçak yolculuklarında görülen jet lag sendromu biyoritmin bozulmasına bağlıdır. Sürekli ışık uyaranı etkisinde olan gl. pinealis’de serotonin ve dolayısı ile melatonin sentezlenemez. Birkaç gün süren uyku düzensizlikleri ortaya çıkar ve dışarıdan melatonin takviyesi ile giderilebilir. Jet-lag benzeri bir durum da work-shift syndrome’dur (Çalışma düzeninin bozulması).

 & Commissura posterior (commissura epithalamica): Colliculus superior’ların hemen ön-üst tarafında yer alan beyaz lif demeti. İçerdiği liflerin çoğunluğunun fonksiyonu ?; az bir kısmının pupilla ışık refleksi ile ilgili olduğu biliniyor.

 I-2. Metathalamus: Thalamus’un arka tarafında yer alan corpus geniculatum mediale ve corpus geniculatum laterale’den oluşur.

 & Corpus geniculatum mediale: Colliculus inferior ile corpus geniculatum laterale arasindadir. Brachium colliculi inferioris araciligi ile colliculus inferior’a bağlanır. İşitme yolu  üzerindedir.

 [Ses è corti organı è işitme impulsları è nucc. cochleares è lemniscus lateralis è Ğ è colliculus inferior è corpus geniculatum mediale è kortikal işitme merkezi]

 & Corpus geniculatum laterale: Corpus geniculatum mediale’nin üst tarafındadır. Brachium colliculi superioris aracılığı ile colliculus superior’a bağlanır. Görme yolu üzerindedir.

 [Işık è fotoreseptör hücreler è görme impulsları è tr. opticus è corpus geniculatum laterale
è kortikal görme merkezi (büyük bölümü)]
è brachium colliculi superioris è colliculus superior]

 Nucc. metathalami = Nuc. geniculatus medialis ve nuc geniculatus lateralis

 I-3. Thalamus (thalamus dorsalis): Diencephalonun 3/5’ini oluşturan kabaca yumurta şekilli, çok sayida çekirdekten oluşan bir gri cevher bölümüdür. Bütün duyusal impulslar (koku dişinda) için nöron degiştirilen bir ara merkezdir.
Ön ucundaki çikintili bölüm tuberculum anterius thalami; arka ucundaki kabarti ise pulvinar adini alir.
Pulvinar, colliculus superior’un dış; brachium colliculi superioris ve corpus geniculatum laterale’nin üst tarafında yer alır.
Thalamus’un üst yüzü stratum zonale denilen beyaz cevherle kaplıdır ve bu yüz üzerinde iki oluk bulunur. Ortadaki oluk yan ventriküllere ait plexus choroideus’un bir bölümünü içerdiği için sulcus choroideus adını alırken, üst
yüzün en dış yanında bulunan daha belirgin oluk sulcus terminalis olarak isimlendirilir. Bu oluk, bazal çekirdeklerden nuc. caudatus ile thalamus arasındaki sınırı belirler. İçinde v. thalamostriata superior isimli damar + stria terminalis denilen beyaz cevher tabakası vardır. Üst yüzde plexus choroideus tabakasının altında kalan şerit şeklindeki epandim katmanı lamina affixa’dır ve bunun da dış kenarı sulcus terminalis’e kadar devam ederken iç kenarı taenia choroidea denilen kıvrımı yapar.
Thalamus’un iç ve üst yüzleri arasında myelinli sinir liflerince çizgisel bir iletim yolu oluşturulur. Stria medullaris thalami denilen bu yol arkada trigonum habenulae’ya kadar devam eder.
!!!! Thalamus’un iç yüzü üçüncü karıncığın yan duvarlarının üst yarısını oluşturur. Sağ ve sol taraf thalamus’larını birbirine birleştiren yapı adhesio interthalamica’dır. İçinde nöronlar ve bunların aksonları yer almasına karşın sağ ve sol thalamus’ları birleştiren komissural bir yol değildir.
Thalamus’un alt yüzü belirgin bir ayrım göstermeksizin thalamus ventralis olarak devam eder.
Thalamus dış yüzü telensefalona ait olan capsula interna aracılığı ile bazal çekirdeklerden nuc. lentiformis ile komşudur.
Thalamus kesitleri:

            Temel olarak gri cevherden oluşan thalamus’un ortasından sagittal yönde geçen beyaz cevher bölmesine lamina medullaris interna adı verilir. Thalamus çekirdeklerine gelen + giden bir kısım lifleri içerir. Laminanın ön-üst tarafta ikiye ayrılması nedeniyle bu bölgeden yapılan kesitlerde tam olarak ayrılmayan Y harfi görünümü elde edilir. Y’nin çatalı arasında anterior, iç tarafında medial ve dış tarafında lateral grup thalamus çekirdekleri yerleşmişlerdir. Y’nin çatal kısmı da lamina medullaris medialis ve lamina medullaris lateralis olarak isimlendirilir.

Thalamus’un capsula interna’ya bakan dış yüzü üzerinde yer alan beyaz cevher tabakası da lamina medullaris externa adını alır. Bu yapı içinde thalamus’un korteksle bağlantısını sağlayan lifler bulunur (tr. corticothalamicus, tr thalamocorticalis).
Thalamus çekirdekleri:

A- Nuclei anteriores (Ön grup çekirdekler): Tuberculum anterior thalami’yi oluşturan, birbirleriyle baglantili, üç bölüm çekirdektir.      1. Nuc. anterodorsalis

2. Nuc. anteroventralis (Esas çekirdek)

3. Nuc. anteromedialis



            Bu çekirdekler limbik sistemle ilgilidir ve bu sistemin bir üyesi olan corpus mamillare’ye tr. mamillothalamicus (Vicq d’Azyr) huzmesi ile ve ayrıca tr. corticothalamicus - tr. thalamocorticalis yolu ile de kortekste gyrus cinguli’ye bağlanmışlardır (23., 24., 32. alanlara).



            Ön grup çekirdekler, limbik sistemle ilgili olmaları nedeniyle korku, heyecan sevgi, sevinç ve hüzün gibi hislerin oluşmasında ve hafızada önemlidir. Bu çekirdeklerin spontan dikkatin düzenlenmesi, dikkati çeken bilgilerin hafızaya alınması ile ilgili olduğu düşünülmektedir.



B-Nuclei laterales (Dış grup çekirdekler): Dorsal (üst) ve ventral (alt) olmak üzere iki alt gruba ayrılırlar.



B-1. Nuclei dorsales:            1. Nuc. dorsalis anterior (Nuc dorsalis lateralis)

                                    2. Nuc. dorsalis posterior (Nuc. lateralis posterior)

                                    3. Nucc. pulvinares

  -2. Nuclei ventrales:1. Nuc. ventralis anterior

                                    2. Nuc. ventralis lateralis

                                    3. Nuclei ventrales posteriores

            - Nuc. ventralis posterolateralis (NVPL)

                                               - Nuc. ventralis posteromedialis (NVPM)



B-1.1. Nuc. dorsalis anterior (Nuc dorsalis lateralis): Limbik sistemdeki hippocampus’tan lif alan, gyrus cinguli’ye lifler gönderen bir çekirdektir.
B-1.2. Nuc. dorsalis posterior (Nuc. lateralis posterior): Afferentleri bilinmeyen, gyrus postcentralis’e lifler gönderen bir çekirdektir.
B-1.3. Nuc. pulvinares: Colliculus superior, area pretectalis, parietal, temporal ve oksipital loplar ile retinadan lifler alır.

Afferent bağlantısı olan kortikal alanlarla ve özellikle Wernicke’nin konuşma merkezi ile efferent baglanti kurar.

K        Bu üç çekirdek grubu bazi kaynaklarda lateral grup olarak isimlendirilir. Corpus amygdaloideum, corpus geniculatum mediale ve corpus geniculatum laterale’den lifler alırlar. Bunlar ayrıca hippocampus’tan da lifler almaları ve gyrus cinguli’ye lif göndermeleri nedeniyle limbik sistem içinde de değerlendirilir.



B-2.1. Nuc. ventralis anterior: Formatio reticularis, substantia nigra ve premotor korteksle olan bağlantıları bilinen, motor korteks ile corpus striatum arasında yerleşmiş bir çekirdektir. Fonksiyonu kesin olarak bilinmemektedir. Frontal bölge motor aktivitesini etkilediği düşünülür.



B-2.2. Nuc. ventralis lateralis (nuc. ventralis intermedius): Cerebellum (nuc. dentatus), globus pallidus, substantia nigra, nuc. ruber’den afferent lifler alan, efferentleri motor ve premotor kortekse uzanan, motor fonksiyonlar üzerine etkili bir çekirdektir.



B-2.3. Nucc. ventrales posteriores: Proprioseptif duyu (kas, kiriş, bag, eklem kapsülünden gelen ve kortekse gidecek olan) ile deri ve bazi organlardan gelen duyu impulslarinin sonlandigi iki önemli çekirdekten oluşur.

Nuc. ventralis posterolateralis (NVPL), lemniscus medialis ve lemniscus spinalis (tr. spinothalamicus) yolu ile gelen sensitif impulslari; nuc. ventralis posteromedialis (NVPM) ise tr. trigeminothalamicus yolu ile n. trigeminus’la gelen sensitif lifleri ve ayrıca tat duyusu liflerini alır (nuc. spinalis nervi trigemini, nuc. principalis nervi trigemini ile nuc. tr. solitarii kaynaklı). Her iki çekirdek de efferentlerini gyrus postcentralis’deki primer somatik duyu alanına (3,1,2. alanlara) gönderirler.



C- Nuclei mediales (İç grup çekirdekler): Lamina medullaris interna’nın iç tarafında kalan thalamus çekirdekleridir.

            1. Nuc. medialis dorsalis

            2. Nuc. medialis ventralis



C-1. Nuc. medialis dorsalis: İç grup çekirdekler içinde en büyük ve en önemli olanıdır. Olfaktor  (koku) + limbik sistem ile frontal lop korteksine bağlanır. Afferentleri her iki tarafın koku ve limbik sistemine ait kortikal koku merkezlerinden, corpus amygdaloideum’dan, cortex priformis, corpus striatum’dan, prefrontal korteksten ve hypothalamus’tan gelir.



Pedunculus thalamicus inferior: Nuc. medialis dorsalis ile gyrus orbitalis’ler arasındaki bağlantıyı sağlayan lif demetidir. Bu liflerin corpus amygdaloideum ve hypothalamus çekirdekleri (area preoptica’da) ile de bağlantısının olması nedeniyle nuc. medialis dorsalis duygulanım ve hissiyat üzerine etkilidir. Çekirdekten çıkan lifler diğer thalamus çekirdeklerine, prefrontal kortekse ve hypothalamus’a ulaşirlar.

            Bu çekirdek, somatik, visseral ve olfaktor sistem impulslarinin alinip entegrasyonundan, davranişlarin bütünlügünün saglanmasindan sorumludur. Hafiza ve konuşmada, otonom ve endokrin sistem fonksiyonlarinda kişiligimizi ortaya koyarak düzenleyici bir görev üstlenir.



C-2. Nuc. medialis ventralis: Limbik sistem ile (hippocampus ve gyrus parahippocampalis) ilgili olan küçük bir çekirdektir.


D-. Diger thalamus çekirdekleri:

            1. Nuclei reticulares thalami

            2. Nuclei intralaminares thalami

-. Nuc. paracentralis

                        -. Nuc. centralis lateralis

                        -. Nuc. centralis medalis

                        -. Nuc. centromedianus (En büyükleri)

                        -. Nuc. parafascicularis

3. Nuclei mediani thalami

            -. Nucc. paraventriculares (nuc. paraventricularis anterior ve posterior)

                        -. Nuc. paratenialis

                        -. Nuc. reuniens

                        -. Nuc. rhomboidalis



D-1. Nuclei reticulares thalami: Thalamus ile korteksi karşilikli olarak birleştiren liflerin kollateral dallarini diger thalamus çekirdeklerine baglayan, beyin sakindaki formatio reticularis ile anatomik ya da fonksiyonel bir ilişkisi olmayan ince bir gri cevher tabakasidir. Lamina medullaris lateralis içinde yerleşmiştir. Thalamus’taki nöronların aktivitelerinin integrasyonu ve çekirdeklerden çıkan impulsların düzenlenmesi ile ilgilidir.



D-2. Nuclei intralaminares thalami: Lamina medullaris medialis içinde yer alan küçük hücre gruplarıdır. Afferentleri formatio reticularis, locus caeruleus, tr. spinothalamicus ile n. trigeminus’tan gelir. Efferentleri ise başlica corpus striatum’a ve diğer thalamus çekirdeklerine gider.

            Formatio reticularis ile bağlantılı olması nedeniyle medulla spinalis ve beyin sakından gelen duyuları ve olayları kavrama hızımızın derecesini ayarlar, ağrı duyusuna karşı istem dışı oluşan tepkiyi düzenler.



D-3 Nuclei mediani thalami: Üçüncü karıncık dış duvarı dorsalinde ve adhesio interthalamica içinde yerleşmiş küçük hücre gruplarıdır  Afferentlerini diğer thalamus çekirdekleri, hypothalamus ve formatio reticularis’den alan, efferentlerini frontal, parietal ve oksipital kortekse gönderen visseral aktivite ile ilgili çekirdeklerdir.



M       Thalamus, koku dışındaki tüm duyu yolları için bir ara istasyon görevini üstlendiği için, thalamus çekirdeklerinin harabiyetinde de duyu bozuklukları ile karşılaşılması doğaldır. Dokunma, temas, diskriminasyon ve ağrı özellikli duyularda tamamen kaybolmadan - azalmaya ve (ağrı) için aşırı artmaya kadar değişen duyu alımı söz konusudur. Medulla spinalis - bulbus yolu ile gelen duyularda lemniscus medialis’in thalamus’tan önce çapraz yapması nedeniyle bozukluklar karşı vücut yarımına aittir.



II-1. Thalamus ventralis (Subthalamus): Thalamus dorsalis’in altı ile mesencephalonun tegmentumu arasında ve hypothalamus’un dış yanındadır. Mezensafalona ait oluşumlardan nucleus ruber ve substantia nigra’nın üst uçları bu bölümde yer alır. Dış tarafında capsula interna ve globus pallidus bulunur.

            Subthalamus’taki hücrelerin bir bölümü corpus striatum (nuc. caudatus + putamen) ile bağlantılı oldukları için kas kontraksiyonunun kontrolünde görevlidir.

            Lemniscus medialis, lemniscus spinalis ve lemniscus trigeminalis’in son bölümleri de buradan geçer.



& Nuc. subthalamicus (Corpus luysii): Capsula interna ile pedunculus cerebri’nin bağlantı bölgesinde, subthalamus’un arka  kısmında yer alan ovalimsi kitledir. Motor yollar için ara istasyon rolünü üstlenir, ekstrapiramidal sistemle ilgilidir. Subthalamus’un corpus striatum’la olan bağlantısını sağlar. Bu çekirdeğin tutulumunda, vücut karşı yarımında, uzun süreli ve kontrol edilemeyen aşırı fleksiyon hareketleri gözlenir. Hemiballismus denilen bu hareketler genellikle tek bir kas grubunu tutar. Bu tarzdaki tutulumun nedeni çekirdekten çıkan efferent liflerin thalamus yolu ile motor korteksteki kortikospinal liflerin başlangıç bölgesine ulaşmasıdır. Ayrıca globus pallidus üzerine inhibitör etkisi de vardır.



& Zona incerta: Thalamus ile subthalamus arasındaki bölgede bulunan ince bir gri cevher tabakasıdır. Mesencephalon ve thalamus’taki retiküler hücrelerle bağlantılıdır. Optik ve vestibular impulsların değerlendirilmesiyle ilgilidir.



& Forel alanları: Subthalamus’ta zona incerta çevresinde yer alan lif demetleri ve hücre gruplarıdır. Forel’in H alanı (= prerubral alan), globus pallidus’tan gelen lifler ile bunlar arasındaki nöron gruplarını içerir. Nuc. ruber’in ön tarafındadır. Forel’in H alanı içinde globus pallidus’tan gelen liflerin dışında tr. dentatothalamicus, tr. rubrothalamicus ve tr. reticulothalamicus lifleri de vardır. Bunların yukarıya (rostral yönde) thalamus’a doğru devam ettikleri bölge (H alanı ile thalamus arasındaki bölge) H1 alanını; H alanı ile nuc. subthalamicus arasındaki lateral bölge de H2 alanını oluşturur. H1 alanı kısaca fasciculus thalamicus; H2 alanı ise fasciculus lenticularis olarak isimlendirilir.



& Fasciculus lenticularis: Globus pallidus’u capsula interna ve subthalamus yolu ile thalamus’a bağlayan liflerdir. Forel’in H2 alanından geçer.



& Ansa lenticularis: Globus pallidus ile kısmen putamen’den başlayan, capsula interna’da bir kıvrım yapan liflerdir. Nuc. subthalamicus’un kaudalinden geçerek Forel’in H alanına uzanırlar.



& Fasciculus thalamicus: Forel’in H2 alanından geçen fasciculus lenticularis Forel’in H alanına ulaşır, burada ansa lenticularis ve ayrıca tr. dentatothalamicus ile birleşir. Bu birleşik demet fasciculus thalamicus adını alarak Forel’in H1 alanından geçer ve thalamus’a ulaşir.



& Fasciculus subthalamicus: Globus pallidus’u capsula interna yolu ile nuc. subtalamicus’a birleştiren liflerdir.



II-2. Hypothalamus:

            Beynin kendi küçük, fonksiyonu büyük bölümlerindendir. Önde chiasma opticum + lamina terminalis + commissura anterior’dan arkada corpus mamillare’lere kadar uzanır. Üstten thalamus, dış yan ve arkadan subthalamus ve capsula interna, iç yandan üçüncü karıncık ile çevrilidir.



            Hypothalamus’a ait olan oluşumlar şunlardir: Area preoptica, chiasma opticum, tr. opticus, tuber cinereum, infundibulum, neurohypophysis cerebri ve corpus mamillare’ler.



& Lamina terminalis: Üçüncü karıncığı önden sınırlayan, commissura anterior ile chiasma opticum arasında uzanan telencephalon bölümüdür.



& Area preoptica: Anatomik olarak telensefalona ait bir oluşumdur. Ancak fonksiyonel olarak hypothalamus’un bir bölümü şeklinde kabul edilen, lamina terminalis’in hemen arkasındaki gri cevher kitlesidir. Chiasma opticum ile commissura anterior arasında uzanır.



& Chiasma opticum: Üçüncü karıncığın ön ve alt duvarlarını birleştiren köşede yer alan görme yolları ile ilgili sinir liflerinin oluşturduğu yassı bir oluşumdur. Üstten lamina terminalis’e yapışıktır. Alttan ise diaphragma sellae adlı duramater tabakası aracılığı ile hypophysis cerebri ile komşudur. Orbitadan gelen sağ ve sol n. opticus’lar chiasmaya önden girerler.



& Tr. opticus: Chiasma opticum’un arka ucundan çıkarak yanlardan arkaya doğru iki dala ayrılarak seyreden görme ile ilgili yoldur.



& Tuber cinereum: Hypothalamus’un alt bölümünde corpus mamillare’lerin önünde kalan gri cevher bölümüdür. Önde hipofiz bezinin asılı olduğu infundibulum ile devam eder. Üçüncü karıncığın tabanında eminentia mediana denilen kabartıyı oluşturur.



& Infundibulum (Huni): Hypothalamus’un ön-alt tarafında yer alan eminentia mediana’ya tutunan ve hipofizin asılı bulunduğu sap bölümüdür.



& Neurohypophysis: Eminentia mediana, infundibulum ve hipofiz bezinin arka lobu (pars nervosa) tarafından oluşturulan yapıdır. Neuroendokrin karakterdedir.



& Corpus mamillare: Fossa interpeduncularis içinde, tuber cinereum’un arkasında ve substantia perforata posterior’un önünde yer alan 5 mm çaplı iki yuvarlak kitledir.



Hypothalamus çekirdekleri:

            Hypothalamus, mikroskopik olarak küçük sinir hücrelerince oluşturulan ve sınırları kesin ayrılamayan çekirdekleri içerir. Bu çekirdeklerin sınıflandırması kaynaklara göre farklılık gösterir. Önden arkaya doğru yerleşimlerine ya da içten dışa gruplar oluşturmalarına göre (zona periventricularis, zona intermedia, zona lateralis) sınıflandırılırlar.



Ön grup hypothalamus çekirdekleri:

            1. Nucc. preoptici(medialis + lateralis)

(medial: çZona intermedia + periventricularis) (lateral: ç Zona lateralis)

            2. Nuc. supraopticus  ( ç Zona lateralis)                 

            3. Nucc. paraventriculares  ( ç Zona periventricularis)

4. Nuc.hypothalamicus anterior  ( ç Zona intermedia)

            5. Nuc. suprachiasmaticus ( ç Zona periventricularis)



Orta grup hypothalamus çekirdekleri:

            1. Nucc. tuberales     ( ç Zona lateralis)

            2. Area hypothalamica lateralis ( ç Zona lateralis)

            3. Nuc. hypothalamicus ventromedialis ( ç Zona intermedia)

            4. Nuc. hypothalamicus dorsomedialis ( ç Zona intermedia)

            5. Nuc. hypothalamicus dorsalis

            6. Nuc. periventricularis posterior

            7. Nuc. infundibularis (arcuatus) ( ç Zona periventricularis)





Arka grup hypothalamus çekirdekleri:

            1. Nucc. corporis mamillaris (medialis + lateralis) ( ç Zona intermedia)

            2. Nuc. hypothalamicus posterior ( ç Zona periventricularis)



Hypothalamus’un bağlantı yolları:



Afferent Yollar: Hypothalamus, limbik sistemin merkezinde bulunur. Limbik sistemden, regio olfactoria’dan, iç organlardan ve korteksten çok sayıda lif alır.



1. Fasciculus longitudinalis dorsalis (Schütz demeti): Formatio reticularis (beyin sapı) aracılığı ile organlardan tad duyusu gibi özel visseral duyular ile meme başı, genital organlar gibi erotik bölgelerden alınan somatik duyuları getirir.



2. Tr. thalamohypothalamicus (fibrae periventriculare): Frontal lob korteksi ile bağlantısı olan thalamus çekirdeklerinden gelen liflerdir. Akıl ve huy gibi özellikler üzerinde etkilidir.



3. Tr. hippocampohypothalamicus: Formatio hippocampi - fornix - corpus mamillare yolunu izleyen liflerdir.



4. Tr. amygdalohypothalamicus: Corpus amygdaloideum - stria terminalis - area preoptica + ön grup hypothalamus çekirdekleri bağlantısını sağlayan koku ile ilgili yoldur.



5. Tr. corticohypothalamicus: Frontal lob korteksinden çıkan, thalamus’ta kesintiye uğramadan hypothalamus’a ulaşan liflerdir.



6. Tr. retinohypothalamicus: Retinadaki ganglion hücrelerinden gelen nuc. suprachiasmaticus’ta sonlanan liflerdir.



7. Diğer yollar: Tegmentum mesencephali ve locus caeruleus’tan da lifler gelir.



Efferent Yollar:



1. Tr. mamillotegmentalis (Gudden bandı): Corpus mamillare’leri mesencephalon’daki formatio reticularis’e bağlar. Buradan başlayan yollardan tr. reticulobulbaris aracılığı ile kranial sinir çekirdeklerini uyararak yeme-içme fonksiyonları üzerine; tr. reticulospinalis aracılığı ile de medulla spinalis’de bulunan ve çizgili kaslar üzerine etkili olan ara nöronları uyararak korku ve soğuk karşısında bu kasların titreşmelerini yani ısı oluşturmalarını sağlar.



2. Beyin sapı ve medulla spinalis’e kesintisiz ulaşan lifler (Tr. hypothalamospinalis): Dogrudan otonom sinir sisteminin periferik nöronlari üzerine etki ile hem beyin sapindaki kranial parasimpatik merkezleri, hem de medulla spinalis’deki simpatik ve parasimpatik merkezleri uyarır.



3. Tr. mamillothalamicus: Corpus mamillare ile ön grup thalamus çekirdeklerini bağlar. Bu çekirdekler de gyrus cinguli (korteks) ile bağlantılıdır.



4. Hypothalamus - Hypophysis cerebri (gl. pituitaria bağlantısı): İki yolla sağlanır.

a) Hypothalamus’un supraoptik ve paraventriküler çekirdeklerinden başlayan sinir liflerinin (genel isimlendirme ile hypothalamohypophysial lifler) neurohypophysis’de sonlanması



b) Eminentia medialis ve infundibulum’daki sinusoidlerle adenohipofizdeki sinusoidleri birleştiren uzun ve kisa portal kan damarlari + hipofizin ön lobundaki kilcal plexus arasindaki baglanti (portal sistem)



7  Hypothalamus’un Fonksiyonları:



1. Otonom kotrol üzerine: Hypothalamus beyin sapı ve medulla spinalis’deki otonom merkezlerin fonksiyonlarını denetleyen esas subkortikal merkezdir. Otonom sinir sistemi ile endokrin sistemin entegrasyonunu üstlenerek, vücutta bilinç dışında gelişen olayların dengeli bir şekilde sürekliliğini sağlar. Hypothalamus’un ön ve iç bölümlerinin (örn. preoptik alan) uyarılması parasimpatik; arka ve dış bölümlerinin uyarılması simpatik aktivitenin artmasına yol açar.



u Ön +iç bölümlerin uyarılmasında ? Kan basıncı æ, kalp atışları yavaşlar, mesane kasılarak miksiyon oluşur, peristaltizm ä, bezlerin salgısı ä, pupilla daralır ya da arka + dış bölümlerin uyarılmasında ? bunların tersi olaylar gelişir. u



2. Isı regülasyonu (termoregulasyon): Hypothalamus’un, otonom kontrol merkezi olmasına bağlı olan bir diğer özelliğidir. Parasimpatik etkiye sahip olan ön bölümü, periferik damarları genişleterek ve terlemeyi sağlayarak artmış olan vücut ısısını düşürür. Arka bölümü ise vücut ısısının (kan) düşmesine duyarlıdır. Isı æ, ? deri damarları daraltılır, terleme önlenir. Kalp atım hızı artar, titreme ortaya çıkar. Ön bölüm lezyonlarında hypertermia, arka bölüm lezyonlarında ise poikilothermia (çevre şartlarına uygun vücut ısısının sağlanamaması) görülür.



3. Endokrin Kontrol: Salgıladığı bazı hormonlar (releasing - releasing inhibiting hormonlar) sayesinde doğrudan ya da dolaylı yolla diğer hormonların salgılanmasını sağlar. Bu hormonların esas etkisi hipofizin adenohipofiz bölümü üzerinedir. Ayrıca oksitosin ve vazopressin gibi hormonlar’da aksonal taşinma ile nörohipofize aktarilir.



4. Beslenmenin düzenlenmesi: Hypothalamus diş bölgelerinin beslenme merkezi (açlik); nuc. ventromedialis’in ise tokluk merkezi (kan şekeri seviyesinin degişmesine hassas) oldugu bilinmektedir. Diş bölge harabiyetinde açlik hissi azalir ya da kaybolur (hypophagia - aphagia). Ventromedial çekirdegin harabiyetinde ise tokluk hissi kaybolur (hyperphagia).



5. Seksüel davranişlar ve üremenin düzenlenmesi: Area preoptica’nın adenohipofizden gonadotropin salgılanması üzerine etkisi vardır. Erkeklerde hep aynı seviyede salgılanırken kadınlarda ritmik değişmeler gösterir. Limbik sistem hypothalamus aracılığı ile eş bulma ve çoğalma gibi seksüel davranışları da regüle eder. Hypothalamus’un bazı alanlarının harabiyeti ya pubertas precox gibi erken gelişmeye ya da hypogonadism gibi gelişememeye yol açar.



6. His ve davranışların kontrolü (emosyonel kontrol): Limbik sistem, frontal neocortex ve hypothalamus’un ortaklaşa etkisi söz konusudur. His, duygu, heyecan ve davranişin oluşmasi, derecesi ve kontrolü kişisel farkliliklar gösterir. Olaylara karşi verilen cevaplar otonom sistemin uyarilmasi şeklinde ortaya çikar.



7. Sivi aliminin kontrolü: Plasma osmotik basincinin ä ya da kan basincinin æ sonucunda supraoptik ve paraventriküler çekirdeklerden vasopressin (ADH) salgılanımı ä ? Böbreklerde su tutulumu ä ? kan basıncı ä. Hypothalamus dış bölgesindeki bir alan susuzluk merkezidir. Vazopressin salgılanmasını sağlayan nöronların harabiyeti vücut sıvılarında osmotik basıncın yükselmesine, suyun reabsorbsiyonunun bozulmasına yol açar. Bu durum, klinikte diabetes insipidus (şekersiz diabet) olarak karşımıza çıkar. Osmotik basıncın yüksek olması nedeniyle kişi sürekli su içme eğilimindedir. Su tutulması da olmadığı için sık miksiyon vardır.



8. Biyolojik ritmin düzenlenmesi: DGece-gündüz, çalışma-dinlenme saatleri, beslenme düzeni gibi çok sayıda faktör biyolojik ritmi (circadian rytm) etkiler. Nuc. suprachiasmaticus biyoritmi düzenleme merkezidir. Yalnızca uyku-uyanıklık değil vücutta periyodik olarak gelişen çok sayıdaki aktiviteyi düzenler. Hypothala-mus, bu etkisi ile, limbik sistem, retiküler sistem ve thalamus için bir kontrol merkezi konumundadır.


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder