12 Aralık 2010 Pazar

anatomi- beyin beyaz cevheri

BEYIN BEYAZ CEVHERI (MADDESI):
Hemisferin önemli bir kismini olusturur. Ayni veya karsi hemisferlerdeki kortikal merkezleri, ve korteks ile daha alt seviyedeki merkezleri birbirine baglayan miyelinli lifleri içerir. Bu lifler fonksiyonlarina göre assosiasyon, kommissural ve projeksiyon lifleri seklinde isimlendirilirler. Corpus callosum’un üzerinden yapilan horizontal kesitlerde oval bir görünümü olmasi nedeniyle beyaz cevhere centrum semiovale de denir.
Beyaz cevher içinde miyelinli liflerden baska, hemisferlerin derininde yer alan bes çift gri cevher kümesi fonksiyonel öneme sahiptir. Bunlara nuclei basales adi verilir. Merkezi sinir sistemi içinde bulunmalarina ragmen bazal ganglionlar olarak da isimlendirilirler.
Assosiasyon lifleri (neurofibrae associationes): Ayni hemisfer içinde, sagittal yönde uzanirlar.
Kisa seyirli assosiasyon lifleri (fibrae arcuatae cerebri breves): Korteks içinde ya da kortekse yakin beyaz cevher bölümlerinde yer alirlar ve birbirine çok yakin giruslari birlestirirler.
Uzun seyirli assosiasyon lifleri (fibrae arcuatae cerebri longi): Daha belirgindir ancak yine de çok azinin varligi ve fonksiyonu tanimlanabilmis, isimlendirmeleri yapilmistir.
Fasciculus arcuatus: Önde frontal lobun ön tarafina, arkada temporal lobun iç kisimlarina dogru insula etrafindan dolanarak yelpaze seklinde uzanan Broca ve Wernicke merkezlerini birlestiren bölümleri de olan liflerdir.
Fasciculus longitudinalis superior: Fasciculus arcuatus’un en üstte bulunan lifleridir. Lobus frontalis’i lobus parietalis ve lobus occipitalis’in bazi bölümlerine (18, 19. alan) baglar. Frontal ve occipital görme alanlarini birlestiren önemli bir baglantidir.
Fasciculus uncinatus: Sulcus lateralis’in ön ucu etrafinda dolanarak, lobus frontalis’in alt yüzündeki orbital giruslar ile Broca’nin konusma merkezini polus temporalis alanlarina birlestirir.
Fasciculus longitudinalis inferior: Polus occipitalis’den baslayarak lobus temporalis içine dogru uzanir. Liflerin baslangicinin 18 ve 19. alanlar oldugu kabul edilir.
Cingulum: Gyrus cinguli içinde yer almasi nedeniyle bu ismi alir. Hemisferlerin iç yüzünde görülür. Corpus callosum’un rostrum bölümünün altindan baslayarak lobus frontalis ve lobus parietalis’in medial kisimlari ile gyrus parahippocampalis ve lobus temporalis’in gyrus cinguli’ye yakin kisimlarini birlestirir.
Fasciculus fronto-occipitalis: Fasciculus longitudinalis superior’un derininde yer alan, polus frontalis’den baslayarak arkada temporal ve occipital loblara dogru yelpaze seklinde uzanan liflerdir.
Capsula externa: Subkortikal çekirdeklerden putamen ile claustrum arasinda yer alir. Yapisi içinde, operculum frontoparietale’den gelen ve genellikle putamen’de sonlanan corticostriatal ve bazi kortikoretiküler lifler bulunur.
Capsula extrema: Claustrum ile insula arasinda yer alan liflerdir.
Kommissural lifler (neurofibrae commissurales): Iki hemisfer bölümlerini birlestiren transvers seyirli liflerdir. Bu lifler, corpus callosum, commissura anterior, commissura posterior (commissura epithalamica), commissura habenularum ve commissura hippocampi (commissura fornicis) adli yapilari olustururlar.
Corpus callosum: Sag ve sol beyin hemisferlerindeki ilgili merkezleri birbirine baglayan, miyelinli liflerden olusan, kalin ve en büyük kommissural yoldur. Neocortex’in gelismesine bagli olarak insanlarda çok iyi gelismistir. Üst yüzünün görülebilmesi için fissura longitudinalis cerebri boyunca hemisferlerin yanlara dogru açilmalari gerekir. Üstten yarigin tabanini; alttan yan karinciklarin büyük bölümünün tavanini olusturur. Önde polus frontalis’e 4 cm, polus occipitalis’e 6 cm mesafede yer alir. 8-10 cm uzunlugunda kemer seklinde bir yapidir. Kedilerde yapilan bir çalismada 1 mm2’lik bölümünden 70.000 lif geçtigi bildirilmis olmasina karsin insandaki toplam lif sayisi bilinmemektedir. Alt yüzüne önde septum pellucidum; arkada corpus fornicis yapisir. Sekli, bölümleri ve kalinligi, beynin sagittal plandaki kesitlerinde ayrintili olarak görülebilir.
Önden arkaya dogru rostrum corporis callosi, genu corporis callosi, truncus corporis callosi ve splenium corporis callosi olmak üzere dört bölüme ayrilir.
Rostrum corporis callosi: Kus gagasina benzeyen ince bir yaprak görünümündedir. Ön-üst tarafta yer alan genu bölümünü alt -arka tarafa dogru uzanarak lamina terminalis’e baglar. Her iki lobus frontalis’in orbital bölümlerini birlestiren lifleri içerir. Rostrum, yan karincigin ön boynuzunun tabanini yapar.
Genu corporis callosi: Ön-üst tarafta yer alan kalin dirseklenme yeridir. Septum pellucidum’un ön kisminda bulunur. Genu’yu olusturan lifler, her iki lobus frontalis’in çesitli bölümlerini birbirine baglar. Bu liflerin yan taraflarda öne dogru kivrilarak bir kiskaç görünümü almasina forceps frontalis (= forceps minor) adi verilir.
Truncus corporis callosi: Corpus callosum’un ortada yer alan en büyük bölümüdür. Bu bölümü olusturan liflerin yanlarda çesitli korteks bölümlerine dogru yelpaze seklinde açilmasiyla olusan isinsal görünüme radiatio corporis callosi adi verilir. Bu lifler, seyirleri esnasinda assosiasyon ve projeksiyon lifleri ile çaprazlasirlar.
Splenium corporis callosi: Corpus callosum’un arkadaki kalin bölümüdür. Üstte, falx cerebri ve sinus sagittalis ile komsuluk yapar. Splenium’u olusturan liflerin arkada mediale dogru kivrilarak, oksipital lob içinde olusturduklari kiskaç görünümündeki yapiya forceps occipitalis (= forceps major) denir. Bu, kalin lif demetlerinin arka boynuz iç duvarinin üst kisminda karincigin içine dogru yaptiklari çikinti bulbus cornu posterius adini alir.
K Truncus ve splenium’dan ayrilarak yan karincigin arka boynuzunun üst ve dis; alt boynuzunun dis duvarini olusturan liflere tapetum adi verilir. (tapetum = duvar, perde, hali)
Corpus callosum’un fissura longitudinalis cerebri’den görülen üst yüzünü döseyen ince gri cevher tabakasina indusium griseum (gyrus supracallosus) denilir. Bu yapi lateralde ve sulcus corporis callosi içinde, gyrus cinguli ile devam eder. Arkada splenium üzerinde gyrus fasciolaris ve gyrus dentatus ile; rostrum’da gyrus paraterminalis ile devamlidir. Indusium griseum’un üzerinde gömülü olan beyaz cevher seritlerine stria longitudinalis medialis ve stria longitudinalis lateralis denir.
Commissura anterior (commissura rostralis): Fonksiyonel olarak daha çok koku yollari ve limbik sistem ile ilgilidir. Sagittal kesitlerde oval sekilli olarak, chiasma opticum’un 1.5, 2 cm üzerinde görülür. Lamina terminalis ile rostrum corporis callosi arasinda, columna fornicis ve ventriculus tertius’un önünde yer alan küçük bir miyelinli lif demetidir. Iki bölüme ayrilir.
Pars anterior: Öne dogru kivrilarak substantia perforata anterior, tractus olfactorius ve nucleus lentiformis’in ön tarafina giden az sayidaki lifleri içerir.
Pars posterior: Arkaya dogru dönerek nucleus lentiformis’in altindan geçen, lobus temporalis’de corpus amygdaloideum ve area piriformis’e baglanan lifleri içerir.
Commissura posterior (commissura epithalamica): Bakiniz diencephalon + epithalamus.
Commissura habenularum: Corpus pineale’nin sapinin üst kisminda yer alan kokuyla ilgili bu baglanti yolu corpus amygdaloideum ile nuclei habenularis’i stria medullaris thalamica araciligi ile birbirine baglar. Ek bilgi için bakiniz diencephalon + epithalamus.
Commissura hippocampi (commissura fornicis): Hippocampus’da bulunan nöronlarin myelinli aksonlarindan olusan fornix, hypothalamus’un alt tarafinda yer alan corpus mamillare’lere kadar uzanir. Corpus callosum’un arka bölümünün altinda yer alan üçgen sekilli birlesim alanidir. Fornix’in crus bölümlerini birlestiren bu liflere görünümünden dolayi Lyra Davidis, psalterium adlari da verilmistir. Fornix hakkinda ek bilgi için, bakiniz limbik sistem.
Projeksiyon lifleri: Vertikal yönde seyrederek beyin korteksini daha alt seviyelerde bulunan beyin bölümlerine ve medulla spinalis’e baglayan inen (efferent = kortikofugal) ve çikan (afferent = kortikopedal) liflerdir. Kommissural liflerle çaprazlasirlar. Corpus striatum’un üst bölümü hizasinda bütün yönlerde seyreden liflerin olusturdugu yelpaze görünümlü yapi corona radiata adini alir. Corona radiata’nin iç yüzü fasciculus frontooccipitalis ile ventriculus lateralis’den; dis yüzü fasciculus longitudinalis superior ile korteks bölümlerinden ayrilmistir.
Capsula interna: Corona radiata’yi olusturan kortikofugal ve kortikopedal liflerin corpus striatum çevresinde daralarak sekillendirdikleri ~ 0.5 cm kalinligindaki yapidir. Horizontal kesitlerde açikligi disa bakan ve ön ucu kisa olan V harfi seklinde görülür. Projeksiyon liflerinin hemen tamamini içeren capsula interna’nin üç bölümü vardir. V’nin ön bölümüne crus anterius [capsulae internae], arka bölümüne crus posterius [capsulae internae] ve ortadaki dirsek bölümüne genu [capsulae internae] ismi verilir.
Crus anterius, caput nuclei caudati ile nuc. lentiformis; crus posterius ise thalamus ile nuc. lentiformis arasinda yer alir. Crus posterius’un thalamus ile nuc. lentiformis arasindaki ön bölümü pars thalamo-lentiformis; nuc. lentiformis’in kaudal ucunun arkasindaki bölümü pars retrolentiformis; çekirdegin altinda kalan bölümü ise pars sublentiformis adini alir.
Crus anterius’dan geçen lifler:
A. Radiatio thalamica anterior: Thalamus’un ön ve iç grup çekirdeklerini, bazi hypothalamus çekirdeklerini ve limbik sistem olusumlarini cortex cerebri’nin frontal kismina baglar.
B. Tractus frontopontinus: Lobus frontalis’in ön bölümünden baslayarak pons’da sonlanan lifleri içerir. Pons’daki çekirdeklerden baslayan yollar da cerebellum’a ulasir.
Genu’dan geçen lifler:
A. Tr. corticonucleares: Brodmann’in 4. alanini (primer motor korteksi) beyin sakindaki kranial sinirlerin motor çekirdeklerine baglar. Piramidal yollarin bir bölümünü olusturur.
Ayrica lobus occipitalis’deki gözün motor hareketleri ile ilgili alanlardan gelen lifler, thalamus’dan operculum frontale ve insula’nin ön kisimlarina giden tad duyusu lifleri de genu’dan geçer.
Crus posterius, pars thalamolentiformis’den geçen lifler:
A. Tr. corticospinalis, B. fibrae corticorubrales, C. fibrae corticoreticulares, D. fibrae corticothalamicae, E. fibrae thalamoparietales (radiationes thalamicae centrales) ve F. tr. frontopontinus’un 4 ve 6. alanlardan baslayan lifleri de buradan geçerler.
Crus posterius, pars retroolentiformis’den geçen lifler:
A. En önemli demet, radiatio thalamica posterior ve bunun içinde yer alan radiatio optica’dir (=fibrae geniculocalcarinae, = tr. geniculocalcarinus, = Gratiolet demeti). Demet içinde ayrica lobus occipitalis, lobus parietalis ve pulvinar thalami’yi birbirine baglayan lifler, B. fibrae occipitopontinae, C. fibrae occipitocolliculares, D. fibrae occipitotectales ve E. fibrae parietopontinae adi verilen lifler de yer alir.
Crus posterius, pars sublentiformis’den geçen lifler:
A. En önemli demet, radiationes thalamicae inferiores içinde yer alan corpus geniculatum mediale’yi 41, 42. alanlara baglayan radiatio acustica’dir (fibrae geniculotemporales). Bu bölümden ayrica B. fibrae parietopontinae (bir bölümü), C. fibrae temporopontinae ve D. fibrae corticotectales’de geçer.
Tr. corticospinalis: Crus posterius’dan geçen yollar içinde en önemli olanidir. Traktusu olusturan liflerin seyri belirli bir siralanma gösterir. Crus posterius’un pars thalamolentiformis’i içinde önden arkaya dogru bas-boyun, üst taraflar, gövde ve alt taraflarla ilgili lifler yerlesmistir.
Tr. corticospinalis’in bulbus’da çapraz yapmayan bölümü (tr. corticospinalis anterior), üst gögüs segmentlerine kadar; çapraz yapan bölümü (tr. corticospinalis lateralis), 4. sakral spinal segmente kadar devam eder. Liflerin çogunlugu bu segmentlerde bulunan ara nöronlarla, az bir kismi da dogrudan motor nöronlara baglanarak sonlanir.
$ Ara nöron kullananlar gövde ve ekstremitelerin proksimal bölüm kaslarina; ara nöron kullanmayanlar ekstremitelerin distal bölüm kaslarina baglanirlar.
Üst motor nöronlari etkileyen lezyonlarda parezi (çizgili kaslarda kismi kuvvet kaybi, istemli hareketlerin hafif derecede bozulmasi), paralizi (çizgili kaslarda tam kuvvet kaybi, felç), kas tonusunda ì (nedeni ?) görülür.
Spastik paralizi: Paralizi + tonus artisi var Ş görülen durum. Spastik paraliziye eslik edenler, derin tendon reflekslerinde artma, karin cildi ve cremaster reflekslerinin kaybi, Babinski belirtisinin + olmasi ve geç dönemde ortaya çikan kas atrofisidir.
Flasid (Flaccid) paralizi: Alt motor nöron lezyonlarinda (medulla spinalis nöronlari) kas tonusunda î, derin tendon reflekslerinin kaybi ve erken dönemde görülen kas atrofisi vardir.
Hemiparezi - hemipleji: Tr. corticospinalis lezyonlarinda bir vücut yariminda görülen parazi ya da felç.
Monoparezi - monopleji: Tr. corticospinalis lezyonlarinda yalniz bir ekstremitede görülen parazi ya da felç.
Paraparezi - parapleji: Tr. corticospinalis lezyonlarinda her iki alt ya da her iki üst ekstremitede görülen parazi ya da felç.
Quadriparezi - quadripleji (Tetraparezi - tetrapleji): Tr. corticospinalis lezyonlarinda tüm ekstremitelerde görülen parazi ya da felç.
Tr. corticospinalis ile ilgili ek bilgi için bakiniz medulla spinalis - inen yollar.
Tr. corticonuclearis:
Birinci nöron: 4. ve 6. alanlarin alt bölümleri, + 8. alan, + 3,1,2. alanlardan baslar.
Sonlanma yerleri:
1. Sensitif çekirdekler (nuc. gracilis, nuc. cuneatus, nuc. pontinus nervi trigeminalis, nuc. solitarius).
2. Formatio reticularis (Özellikle pons ve bulbus bölümleri)
3. Kranial sinirlerin somatomotor çekirdekleri (nuc. motorius nervi oculomotorii, nuc. nervi trochlearis, nuc. motorius nervi trigemini, nuc. nervi abducentis, nuc. nervi facialis, nuc. ambiquus, nuc. nervi hypoglossi)
L Tr. corticonuclearis lifleri, genu capsulae internae ğcrus cerebri yolu ile pons ve bulbus’a ulasirken kismen çaprazlasirlar. Bu nedenle kranial sinirlerin motor çekirdekleri çift tarafli innerve edilir. (Farkli olan; nuc. nervi facialis’in yüzün alt tarafindaki kaslari innerve eden bölümü yalniz kontralateral korteksten lifler alir. Bu nedenle piramidal yollari etkileyen bir lezyonda yüzdeki etkilenme santral tip nervus facialis paralizisi seklindedir. Benzer sekilde nucleus nervi hypoglossi’nin m. genioglossus’u innerve eden bölümüne de yalniz karsi korteksden lif alir. Bu nedenle hasta dilini disari çikardigi zaman, dil ucu, lezyonun karsi tarafina dogru kayar.)
J Sadece fibrae corticonucleares’i etkileyen lezyonlarda, hastada yalniz istemli hareketlerle ilgili felç görülür. Örnegin gülümsemesi istendiginde yapamaz. Ancak komik bir olay karsisinda gülümseyebilir. Bu da, nucleus nervi facialis’e cerebral cortex disindaki merkezlerden de lif geldigini ortaya koymaktadir. Bu lifler, yüz kaslarinin emosyonel hareketleri ile ilgilidir.
K Bazi kaynaklar 8. alandan baslayan ve III, IV, VI. kranial sinir çekirdekleri + colliculus superior + nuc. pretectalis’e baglanan yolu tr. corticonuclearis olarak kabul ederler (Yalnizca göz hareketleri ile ilgili bölüm olarak).
Fibrae corticopontinae: Frontal, parietal, temporal ve oksipital korteks alanlarindan baslayarak pons çekirdeklerine uzanan liflerdir. Bu çekirdekler’den baslayan lifler de cerebellum’a ulastiklari için cortex ve cerebellum baglantisi indirekt olarak saglanir. Degisik cortex cerebri alanlarini cortex cerebelli’ye baglayan bu yollara tr. corticopontocerebellaris adi verilir. Cerebellum’dan baslayan lifler, tr. cerebellorubralis, tr. cerebelloolivaris, tr. cerebellovestibularis adli yollari olusturarak nucleus ruber, nucleus olivaris inferior ve nuclei vestibulares’e; bu merkezlerden baslayan lifler de tr. rubrospinalis, tr. olivospinalis, tr. vestibulospinalis seklinde medulla spinalis’deki ilgili motor nöronlara baglanirlar.
Fibrae (tr). frontopontinae (us): Prefrontal korteksden baslayan lifleri crus anterius’dan, 4 ve 6. alanlardan baslayan lifleri pars thalamolentiformis’den geçer.
Fibrae (tr). parietopontinae (us): Lobulus parietalis superior ve inferior’dan baslayan liflerdir, pars sublentiformis ve pars retrolentiformis’den geçerler.
Fibrae occipitopontinae: Lobus occipitalis’de 17, 18, 19. alanlardan baslayarak pars retrolentiformis’den geçerler.
Fibrae temporopontinae: Gyrus temporalis superior, medius ve inferior’dan baslayan pars sublentiformis’den geçen liflerdir.
Kortikopedal lifler:
Tr. thalamocorticalis, tüm vücut alanlarindan gelen duyulari korteksteki duyu merkezlerine ileten yoldur. Thalamus çekirdeklerinden baslayarak capsula interna içinden dört kola ayrilarak geçer. Bu ayrilan bölümlere radiationes thalamicae adlari verilir.
Radiationes thalamicae anteriores: Lobus frontalis’e uzanan liflerdir. Crus anterius’dan geçerler.
Radiationes thalamicae superiores: Lobus frontalis ve lobus parietalis’e uzanan liflerdir. Bas ve boyun ile ilgili genel duyuyu gyrus postcentralis’e iletirler.
Radiationes thalamicae posteriores: Radiatio optica’yi içeren liflerdir. Corpus geniculatum laterale’yi 17. alana birlestirir.
Radiationes thalamicae inferiores: Radiatio acustica’yi içeren liflerdir. Corpus geniculatum mediale’yi Heschl giruslarina birlestirir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder